* ΚΑΤΑΣΤΡΕΨΤΕ ΤΟΝ “ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ” ΣΑΣ ! Ἢ, ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΩΝ, ΟΧΙ ΘΟΡΥΒΟΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ !

ΚΡΕΜ ΜΠΟΡΝΤΟΥΡΑ

Καταστρέψτε τον υπλογιστή σας, 2
Σχεδίαση ἀφίσας: http://www.melgrafik.de

ΚΡΕΜ ΜΠΟΡΝΤΟΥΡΑ

Κωνσταντίνου Θεμελή
                                                              ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΝΟΗΜΑΤΟΣ

[Τό κείμενο αὐτό ἀναφέρεται στό θεατρικό ἐργαστήριο Καταστρέψτε τόν “ὑπολογιστή” σας! Ἢ, Μουσική σημασιῶν, ὂχι θόρυβος πληροφοριῶν!, τό ὁποῖο ἒχει θέμα τήν τέχνη τῆς Ἀφήγησης.]

Ἐγώ μιλῶ γι’ αὐτούς πού ὑποφέρουν ἀπό τήν ἒλλειψη νοήματος,
ὂχι γι’ αὐτούς πού τήν ἀπολαμβάνουν.
Παυσανίας Ἀνκίτε

Χωρίς καμμία ἀμφιβολία καί σέ εὐθεία ἀντίθεση μέ τούς ἐπηρμένους ἀφελεῖς πού ἀναμασοῦν διαρκῶς τή “σοφία” τους “τά πράγματα εἶναι ἁπλά”, τά πράγματα εἶναι ἁπλῶς… π ο λ ύ π λ ο κ α.
  Καί εἶναι πολύπλοκα διότι εἶναι ἀποτελέσματα τῆς πολύπλοκης ἀνθρώπινης ὓπαρξης, πού εἶναι “ἡ παράδοξη σύνθεση ἑνός βιολογικοῦ σώματος, ἑνός κοινωνικοῦ ὂντος (κοινωνικά ὁρισμένου ἀτόμου), ἑνός, περισσότερο ἢ λιγότερο, συνειδητοῦ προσώπου καί, τέλος, μιᾶς ἀσυνείδητης ψυχῆς (μιᾶς ψυχικῆς πραγματικότητας κι ἑνός ψυχικοῦ μηχανισμοῦ) – ἓνα ὃλον ἐξαιρετικά ἑ τ ε ρ ο γ ε ν έ ς καί, παρά τοῦτο, τελεσίδικα ἀ δ ι α χ ώ ρ ι σ τ ο. Μιά ὁλότητα πού εἶναι καί δέν εἶναι μία”.
  Ἡ σύλληψη αὐτή τοῦ Κορνηλίου Καστοριάδη γιά τό ἀνθρώπινο φαινόμενο λαμβάνεται ἐδῶ ὡς δεδομένο.
 Ἀπό τίς ἀναρίθμητες συγκρούσεις ἁρμοδιοτήτων ἀνάμεσα στά μέρη αὐτῆς τῆς ἑτερογένειας ἀφ’ ἑνός καί ἀνάμεσα στά “πρόσωπα” τῆς ψυχικῆς πραγματικότητας ἀφ’ ἑτέρου ἀπορρέουν ἀναρίθμητα δ ρ ά μ α τ α τοῦ Ἀνθρώπου καί τοῦ Κόσμου.

Ἀλλά ὃσο πολύπλοκα κι ἂν εἶναι τά πράγματα, τόσο κ α θ α ρ ή, σαφής πρέπει νά εἶναι ἡ μ ο ρ φ ή μέσω τῆς ὁποίας ἀκτινοβολεῖ τό ν ό η μ ά τους. Καί γιά νά εἶναι καθαρή, πρέπει -πρίν ἀπ’ ὃλα-, νά σέβεται συγκεκριμένα ἀνθρωπολογικά ὃ ρ ι α.
  Ὃταν κάποιος διαβαστής τελειώσει ἓνα μυθιστόρημα, πρέπει νά εἶναι σέ θέση νά θυμηθεῖ τήν ἀρχή του – ὁ μυθιστοριογράφος εὐθύνεται γι’ αὐτό.
  Ἓναν πύργο πρέπει νά μπορεῖς νά τόν ἀγκαλιάσεις μέ τό βλέμμα σου – ὁ ἀρχιτέκτονας εὐθύνεται γι’ αὐτό.
 Ὑπάρχουν κορυφαίες καλλιτεχνικές μορφές πού ἒχουν ἐπικριθεῖ ἀκριβῶς διότι δέν σέβονται τ’ ἀνθρωπολογικά ὂρια.
  “Δέν μπορῶ νά θαυμάσω τήν ἀπέραντη ἒκταση τοῦ μυθιστορήματος Ἂνθρωπος χωρίς ἰδιότητες”, λέει ὁ Μίλαν Κούντερα. Ὁ Ρόμπερτ Μούζιλ εὐθύνεται γι’ αὐτό.
   Εἶναι ἀνθρωπίνως ἀδύνατο γιά ἓναν θεατή ν’ ἀντιληφθεῖ καί νά κατανοήσει ὃσα ὁ Ἂμλετ λέει μονολογώντας στή διάρκεια μιᾶς παράστασης – ὁ Σιαίηξπηρ εὐθύνεται γι’ αὐτό.

ἀφαιρετική δουλειά τῶν γλυπτῶν μέχρι τόν Rodin καί τόν Brâncuși·ριζική ἀπογύμνωση κάθε μουσικῆς μορφῆς ἀπό τά περιττά, πού ἒκανε ὁ συνθέτης Leoš Janáček καί τοῦ μυθιστορήματος ἀπό τόν αὐτοματισμό τῆς τεχνικῆς καί τόν βερμπαλισμό του, πού ἐπεχείρησε ὁ μαθητής του Μίλαν Κούντερα· ἡ ἀρχή τοῦ Βζέβολοντ Μέγιερχολντ ὃτι “ὁ ἠθοποιός ἒχει, κυρίως, ἀφαιρετική δουλειά νά κάνει” στή διαδικασία δημιουργίας ἑνός δραματικοῦ προσώπου, εἶναι μερικά παραδείγματα πού βεβαιώνουν τήν ἀνάγκη γιά ἀπογύμνωση τῆς μορφῆς, προκειμένου νά ἐκφραστεῖ τό νόημα τοῦ πολύπλοκου.

Κάποιοι φιλόσοφοι ἐπίσης ἀναγνωρίζουν αὐτήν τήν ἀναγκαιότητα.
Δέν πρέπει νά τά λές ὃλα, ἐάν θέλεις νά πεῖς κάτι”, ἒγραψε ὁ Μωρίς Μερλώ-Ποντύ.


Ἡ καταστροφή τῆς Διάρκειας Προσοχῆς

Καί ἐνῶ πολλοί καλλιτέχνες ἀντιλαμβάνονται τή σημασία τῶν ἀνθρωπολογικῶν ὁρίων καί τά παίρνουν ὑπ’ ὂψει στή δουλειά τους, τά Μέσα Μαζικῆς Ἐπικοινωνίας καί Κοινωνικῆς Δικτύωσης τῆς ἐποχῆς μας, πού ὑπηρετοῦν κάθε λογῆς δυνάστες καί ἐμπόρους, κάνουν ὃ,τι μποροῦν γιά νά τά καταστρέψουν, μέ σκοπό τή χειραγώγιση τῶν ἀνθρώπων.
Ἓνα παράδειγμα:
  Ἡ ὡφέλιμη διάρκεια προσοχῆς τοῦ μέσου ἀνθρώπου πρίν ἀπό τή σφοδρή ἐπίθεση τῆς Τηλεόρασης -αὐτοῦ τοῦ “φροντιστηρίου” πρωτοφανοῦς ἀποτελεσματικότητας στήν συστηματική παραμόρφωση τῶν ἀνθρώπων-, ἐκτεινόταν ἀπό δύο ὧρες καί πάνω.
  Κάποιος θά μποροῦσε νά διαβάσει ἓνα βιβλίο μόνος κι ἀδιάσπαστος γιά περισσότερες ἀπό δύο ὧρες.
   Στή διάρκεια δύο ὡρῶν στόν Κινηματογράφο ἓνας θεατής μποροῦσε νά παρακολουθήσει ἀδιάσπαστος μιά ἱστορία ἀφηγημένη -κυρίως-, μέ εἰκόνες, χωρίς νά παραπονεθεῖ “μέ κούρασε ἡ ταινία” κ.λπ.
  Ὃταν ἡ Τηλεόραση ἂρχισε νά μεταδίδει ταινίες, ἂρχισε, ταυτοχρόνως, νά κόβει τή μετάδοσή τους ὃλο καί συχνότερα, γιά νά παρεμβάλει διαφημίσεις κάθε λογῆς σκουπιδο-προϊόντων, κάθε λογῆς ἐμπόρων.
   Στήν ἀρχή, ὁ θεατής διαμαρτυρόταν γιά τήν καταστροφή τοῦ ἀφηγηματικοῦ ρυθμοῦ καί, ὑποσυνείδητα, γιά τήν καταστροφή τῆς διάρκειας προσοχῆς του.
   Σήμερα, εἶναι ἀνίκανος νά παρακολουθήσει μόνος του μιά ταινία στό video χωρίς ὁ ἲδιος νά τή διακόψει πολλές φορές – γιά νά πιεῖ νερό, νά ἑτοιμάσει καφέ, νά “ξεκουραστεῖ” (!) , νά, νά, νά…
   Τοῦ ἒχουν καταστρέψει τή διάρκεια προσοχῆς, ἀλλά δέν τό ξέρει.
 Πολύ λιγότερο, εἶναι ἀνίκανος νά σκεφτεῖ ποιός κατέστρεψε αὐτήν τήν πολύτιμη ἀνθρώπινη ἰδιότητά του καί γιά ποιόν σκοπό.
  Κι ἒτσι, ἀντεπιτίθεται: Ὁ κατεστραμμένος κατηγορεῖ ὡς “κουραστικόν” τόν Ντοστογιέφκι ὃταν ἀνοίγει νά διαβάσει τούς “Ἀδελφούς Καραμαζώφ” ἢ τόν Θόδωρο Ἀγγελόπουλο γιά τόν ρυθμό τῆς ἀφήγησης στίς ταινίες του – δέν ξέρει τί νά κάνει τόν χρόνο πού ὁ σκηνοθέτης τοῦ παρέχει μέσα στίς σκηνές τῶν ταινιῶν του !
  Σήμερα εἶναι ἀνίκανος νά κλείσει τόν ἠλεκτρονικό ρουφιάνο (κινητό τηλέφωνο) στή διάρκεια μιᾶς καλλιτεχνικῆς ἐκδήλωσης – ζ η τ ά ε ι τήν περίσπαση, τή διακοπή, δέν θέλει νά συγκεντρωθεῖ στό γεγονός !

Ἡ ἀμερικανική τηλεόραση εἰδικότερα κατέστρεψε σκόπιμα τό attention span, ὃπως ὀνομάζει τή διάρκεια προσοχῆς, τοῦ τηλεοπτικοῦ θεατῆ ὑποβιβάζοντάς βαθμιαῖα σέ λίγα λεπτά τῆς ὣρας καί, σήμερα, σέ μερικά δευτερόλεπτα.
  Κι ἀφοῦ τήν κατέστρεψε, ἐπιχειρηματολογεῖ ἐναντίον τῶν ἐπικριτῶν της: “Σήμερα ὃ,τι ἒχεις νά πεῖς, πρέπει νά τό πεῖς στόν θεατή ὃσο πιό σύντομα γίνεται ! Δέν μπορεῖ ν΄ ἀφομοιώσει κάτι πού ξεπερνάει τά 10′ – βαριέται !”
   Μέ καταλαβαίνετε ;
   Αὐτοί πού σᾶς τύφλωσαν, σᾶς κατηγοροῦν ὃτι εἶστε τυφλοί !

Ἡ πληροφοριακή καταστολή

Ἑτοιμαστεῖτε γιά πολέμους στ’ ὂνομα τῆς Ἐλευθερίας.
Ἐμβολιασμούς γι’ ἀρρώστειες πού ποτέ δέν θά ὑπάρξουν.
Τή βίαιη ἐπίθεση στά εὐεπηρέαστα μυαλά τῶν παιδιῶν σας
κι ἓναν κόσμο μέ μικροτσίπς – θά τόν δεχθεῖτε ἀμαχητί !

Ἡ πληροφοριακή καταστολή θά σᾶς κρατήσει σέ ἐγρήγορση.
Ἠ ἀποπληθύσμωση χωριατῶν ἦταν πάντα ἡ ἐπιτυχία μας.
Ἀλλά ἡ Εὐγονική δέν ἦταν αὐτό πού ἐλπίσαμε ὃτι θά εἶναι.
Ὦ, ναί ! Ἐμεῖς χρηματοδοτήσαμε τούς Ναζί !

Αὐτές εἶναι οἱ δύο προτελευταίες στροφές ἀπό τό ὀδυνηρά ἀληθινό σύγχρονο ποίημα Ὁ τραπεζίτης, τοῦ Craig-James Moncur.
   Τί ἐννοεῖ ὁ τραπεζίτης λέγοντας “πληροφοριακή καταστολή” ;
  Ἐννοεῖ τή δράση τῶν δικτύων παραπληροφόρησης πού ἒχει στή διάθεσή του, ἡ ὁποία σκοπεύει στό νά καταστήσει τόν πολίτη ἀνίκανο ν’ ἀντιληφθεῖ τί εἶναι γι’ αὐτόν πληροφορία καί τί εἶναι θόρυβος. Ὁ ὃρος “πληροφορία” στή σύγχρονη θεωρία τῶν ἐπικοινωνιῶν σημαίνει κάθε εἲσοδο σ’ ἓναν ὀργανισμό πού μειώνει τήν ἀβεβαιότητά του. Κάθε εἲσοδος πού δέν τήν μειώνει, συνιστᾶ “θόρυβο”.
  Ἐννοεῖ νά τόν καταστήσει ἀνίκανον νά διακρίνει τί εἶναι τροφή, τί εἶναι δηλητήριο, τί εἶναι σκουπίδι καί τί εἶναι σκατό.
  Γι’ αὐτό κατέστρεψε, ἀνάμεσα σέ ἀναρίθμητα ἂλλα πράγματα, καί τήν κριτική λειτουργία κι ἒβαλε στή θέση της τήν ἀνέλεγκτη προώθηση πωλήσεων τροφῶν, δηλητηρίων, σκουπιδιῶν καί σκατῶν – ἀδιακρίτως !
 Ἐννοεῖ νά τόν καταστήσει ἀνίκανο νά δημιουργήσει ἓνα νόημα γιά τή ζωή του, προκειμένου νά υἱοθετήσει τό νόημα πού ὁ τραπεζίτης θέλει: Ν’ ἀγοράζει χρῆμα ἀπ’ αὐτόν γιά νά καταναλώνει τά προϊόντα-σκουπίδια τοῦ ὓστερου Καπιταλισμοῦ – τό λέει ὁ ἲδιος σέ προηγούμενες στροφές τοῦ ποιήματος.
   Ἐννοεῖ νά ἐπιβαλλει τήν Κατανάλωση ὡς τό μόνο νόημα τοῦ Κόσμου.


Κρίσεις

Κρίση” σημαίνει “λήψη ἀπόφασης” – αὐτή εἶναι ἡ ἀρχική σημασία τῆς λέξης: “ἦρθε ἡ ὣρα τῆς κρίσης.”
  “Κρίση” στά συγγράμματα τοῦ γιατροῦ Ἱπποκράτη, ἡ κρίση μιᾶς ἀσθένειας, εἶναι ἡ παροξυσμική στιγμή της πού θά καταλήξει εἲτε στόν θάνατο τοῦ ἀσθενοῦς, εἲτε στήν ἒναρξη μιᾶς διαδικασίας θεραπείας χάρη σέ μιάν εὐεργετική ἀντίδραση πού θά προκληθεῖ ἀπό τήν ἲδια τήν κρίση.
   Ὑπάρχουν ἒργα τέχνης πού ἒχουν ἐκφράσει τέλεια ἀνθρώπους πού διέρχονται ἢ διήλθαν μιά τέτοια σοβαρή κρίση.
  Ἡ ταινία Οἱ Μεταλαμβάνοντες / Nattvardsgästerna τοῦ Ἲγκμαρ Μπέργκμαν ἐκφράζει τήν κρίση πίστης ἑνός πάστορα καί τῶν μεταλαμβανόντων τή “θεία εὐχαριστία” : οἱ “κοινωνοῦντες” δ έ ν ἐπικοινωνοῦν – οὒτε μέ τόν θεό τους, οὒτε μεταξύ των.
  Ἡ Σονάτα γιά βιολί τοῦ Leoš Janáček ἐκφράζει ἓναν ἂνθρωπο βυθισμένον σέ μιά προσωπική κρίση.
   Ἡ συλλογή γραπτῶν Μουσική γιά χαμαιλέοντες τοῦ Τρούμαν Καπότε ἐκφράζει τή νίκη του πάνω στή σοβαρή κρίση δημιουργίας πού πέρασε ὡς συγγραφέας.

Τό θεατρικό ἐργαστήριό μου ἀφορᾶ, πρωτίστως, σέ ἀνθρώπους πού βρίσκονται σέ κρίση – μέ τήν ἰατρική σημασία τοῦ ὂρου.
Τί λογῆς κρίση ;
Μ’ ἐνδιαφέρουν ἰδιαίτερα δύο περιπτώσεις – ἡ κρίση νοήματος καί ἡ κρίση δημιουργίας.


Καταστρέψτε τόν “ὑπολογιστή” σας

Ἀπό τήν ἰνδοευρωπαϊκή ρίζα th(e)uch- οἱ ἀρχαίοι Ἓλληνες ποιητές τῆς ἐποχῆς τοῦ Ὁμήρου (800 π.Χ.) δημιούργησαν τό ρῆμα τεύχ-ω καί τά παράγωγά του: τεῦχος, τυκτός, τέκτων καί τέχνη, τά ὁποῖα, ἒκτοτε, ἀπέκτησαν πολλές καί διαφορετικές σημασίες – ἐνίοτε καί ἀντιφατικές.
  Ἀρχικῶς, ἡ λέξη τέχνη σήμαινε “ὐλική κατασκευή” ἢ “παραγωγή”· ἀργότερα τό “ἀποτελεσματικό ποιεῖν” πού δέν συνδεόταν άναγκαστικά μ’ ἓνα ὑλικό προϊόν, καί στόν Ἠρόδοτο, τόν Πίνδαρο καί τούς τραγικούς ποιητές τό εἰδέναι-ποιεῖν γενικῶς.
   Στόν Πλάτωνα ὁ ὃρος τέχνη ἒφτασε στό σημεῖο νά χρησιμοποιεῖται σάν συνώνυμο τοῦ αὐστηροῦ και θεμελειωμένου εἰδέναι, δηλαδή τῆς ἐπιστήμης.
  Οἱ Στωϊκοί φιλόσοφοι ὃρισαν τήν τέχνη ὡς ἓξιν ὁδοποιητικήν, δηλαδή συνήθεια πού ἀνοίγει δρόμο.
  Πολύ ἀργότερα καί κοντύτερα σ’ ἐμᾶς ἡ δυτική κουλτούρα δημιούργησε τόν ὃρο “τεχνική” γιά τό εἰδέναι-ποιεῖν ἀποσπώντας το, αὐτονομώντας το ἀπό τόν τελικό σκοπό του καί ἀπό τή σημασία τοῦ σκοποῦ αὐτοῦ.
  Μ’ ἂλλα λόγια χώρισε τήν τεχνική ἀπό τή δημιουργία, τήν κατέστησε μέσον, ὂργανο ὑπηρετικό καί “οὐδέτερο” σέ σχέση μ’ αὐτό πού δημιουργεῖται καί γιά τί δημιουργεῖται. (Καστοριάδης)

Γι’ αὐτό σήμερα πολλοί ἀντιθέτουν χωρίς νά γνωρίζουν τήν ἱστορία αὐτοῦ τοῦ χωρισμοῦ, τίς “τεχνικές” ἀπό τίς “πολιτικές” ἐκτιμήσεις ἢ τήν “τεχνική” ἑνός πιανίστα ἀπό τήν “ἒκφραση “ καί τήν “ἑρμηνεία” του.
  Γι’ αὐτό σήμερα μερικοί καλλιτέχνες ὂπως ὁ Ἐουτζένιο Μπάρμπα θεωροῦν τήν τεχνική πανάκεια: ἡ “τεχνική τοῦ ἠθοποιοῦ” καί “ἡ τεχνική τοῦ ἠθοποιοῦ” καί οἱ “τεχνικές τῶν τεχνικῶν τοῦ ἠθοποιοῦ” – λέγε με Θεατρική Ἀνθρωπολογία.

Πρόκειται γιά βαθειά πληγή, γιά τήν ὁποία κάποιοι σύγχρονοι καλλιτέχνες καί κριτικοί κάνουν ὃ,τι μποροῦν γιά νά τή θεραπεύσουν.
  Ἡ Πορτογαλέζα πιανίστρια Maria Jāo Pires εἶναι κατηγορηματική: “Ἡ τεχνική δ έ ν ὑπάρχει.”
   Ὁ Πολωνός κριτικός θεάτρου Jan Kott ἐπέκρινε τόν Jerzy Grotowski πού ἰσχυριζόταν ὃτι ἡ “τεχνική” ἠθοποιίας πού οἱ ἠθοποιοί του ἀνέπτυξαν στό Teatr-Laboratotium μποροῦσε νά αὐτονομηθεῖ ἀπό τούς σκοπούς τῆς καταθλιπτικῆς μεταφυσικῆς του, γιά τήν ὁποία δημιουργήθηκε.
   Μίλαν Κούντερα: “Ξέρετε ὃτι σέ κάθε μουσική σύνθεση ὑπάρχει ἓνα πολύ μεγάλο μέρος τεχνικῆς: ἡ ἒκθεση ἓνός θέματος, ἡ ἀνάπτυξή του, οἱ παραλλαγές, ἡ πολυφωνική ἐργασία (συχνά αὐτοματοποιημένη), τά παραγεμίσματα τῆς ἐνορχήστρωσης, τά μεταβατικά μοτίβα κ.τ.λ. Σήμερα μποροῦμε νά παράξουμε μουσική μέ ἠλεκτρονικούς ὑπολογιστές – δίχως οὒτε μία πρωτότυπη ἰδέα, ἀναπτύσσοντας μέ τρόπο “κυβερνητικό” τούς κανόνες τῆς σύνθεσης.
   Τό πρᾶγμα εἶναι περίπου τό ἲδιο μέ τό μυθιστόρημα – κι αὐτό εἶναι παραφορτωμένο μέ “τεχνική”, μέ συμβάσεις πού δουλεύουν ἀντί τοῦ συγγραφέα: νά ἐκθέσει ἓνα πρόσωπο, νά περιγράψει ἓνα περιβάλλον, νά ἐντάξει τή δράση μέσα σέ μιάν ἱστορική κατάσταση, νά γεμίσει τόν χρόνο τῆς ζωῆς τῶν προσώπων μέ ἂχρηστα ἐπεισόδια.”

Αὐτό εἶναι τό νόημα τοῦ τίτλου Καταστρέψτε τόν “ὑπολογιστή σας !: Καταστρέψτε, δηλαδή ἀγνοεῖστε, τούς αὐτοματισμούς μιᾶς δεδομένης τεχνικῆς, καταστρέψτε τή συνταγή, τό φασόν. Καταστρέψτε τή λογική τοῦ ὑπολογιστῆ καί τοῦ ἐπιστημονικοῦ ἐργαστηρίου.
    Προσπαθεῖστε νά γίνετε δημιουργικοί, δηλαδή, πρωτότυποι.


Ὑπηρεσία νοήματος

Ὁ Κόσμος εἶναι χάος. Δέν προσφέρει τάξη καί δ έ ν ἒχει κανένα νόημα. Τό γεγονός ὃτι ὁ Κόσμος δέν ἒχει νόημα εἶναι ἡ ἀπαραίτητη προϋπόθεση γιά νά μποροῦν οἱ διάφορες κοινωνίες νά τοῦ δίνουν, ἡ κάθε μία, τό νόημα πού θέλει. Ἐάν τό νόημα τοῦ Κόσμου ὑπήρχε καί περπατοῦσε εἰς τά δάση ἢ ἐμφανιζόταν ἀπο καιροῦ εἰς καιρό πάνω στό ὂρος Σινᾶ λέγοντας ‘ἐγώ εἰμί ὁ ὢν καί ἐγώ εἰμί τό νόημα τοῦ Κόσμου”, δέν θά ὑπῆρχε καμμία συζήτηση, οὒτε φιλοσοφία, οὒτε πολλές καί διάφορες θρησκεῖες, οὒτε πολλές καί διαφορετικές κοινωνίες.” (Καστοριάδης)
   Δ έ ν ὑπάρχει ἐκ τῶν προτέρων δεδομένο νόημα – οὒτε ἐκ Θεοῦ, οὒτε ἐκ Φύσεως, οὒτε οὒτε, οὒτε, ὃπως ἰσχυρίζονται καί τρομοκρατοῦν κάθε λογῆς ζηλωτές τους.
    Οἱ κοινωνίες καί τά ἂτομα δημιουργοῦν ἓνα νόημα γιά τή ζωή τους.

Στήν ἀρχαία Ἐλλάδα, οἱ σοφιστές, καί πρῶτος-πρῶτος ὁ Σωκράτης ἀποδόμησαν τό νόημα τῆς “πόλεως” καί ὁδήγησαν σέ παρακμή τήν ἀθηναϊκή δημοκρατία.
  Στήν ἐποχή μας, οἱ σύγχρονοι σοφιστές, πού ὀνομάζονται “ἀποδομιστές”, δηλαδή ξεχαρβαλωτές κάθε νοήματος τοῦ Δυτικοῦ Κόσμου, βασίζονται στό “αἲσθημα ἐνοχῆς” τῆς Δύσης σχετικά μέ τήν ἀποικιοκρατία, τήν ἐξόντωση ἂλλων πολιτισμῶν, τό Γκουλάγκ, τό Ἂουσβιτς, τή Χιροσίμα γιά νά δυσφημίσουν τίς ἰδέες τῆς ἀλήθειας, τῆς εὐθύνης -”δέν εἶσαι ὑπεύθυνος γιά τίς πράξεις σου, τό Σύμπαν ‘συνομωτεῖ’…”-, τῆς συλλογικῆς καί ἀτομικῆς αὐτονομίας, κουβαλῶντας ἒτσι νερό στόν μῦλο τοῦ Καπιταλισμοῦ, γιά νά θριαμβέυσει ἡ Κατανάλωση ὡς ἡ μόνη σχέση πού μποροῦμε νά δημιουργήσουμε μέ τόν Κόσμο, ὡς τό μόνο νοημά του.
   Αὐτούς ἐννοεῖ ὁ γιατρός Παυσανίας Ἀνκίτε, ἢρωας τοῦ μυθιστορήματος Ἀγκριτζέντο, τοῦ Κώστα Χατζηαντωνίου, στό μόττο τῆς ἀρχῆς αὐτοῦ τοῦ κειμένου. Αὐτοί ἀπολαμβάνουν τό ξεχαρβάλωμά του.
   “Τρομοκρατία ἀσκοῦν. Θά τήν ἀφήσουμε νά περάσει ἒτσι; Τί, δέν θ’ ἀντισταθοῦμε; Μέ κάποιο διανοητικό ἀντάρτικο;” (Βίκτωρ Ἀναγνωστόπουλος-Μελκιάδες, Ὁ πιό δυνατός μῦς εἶναι ἡ καρδιά)

Ἀνάμεσα στίς ἀναρίθμητες καινούργιες ὑπηρεσίες -χρήσιμες ἢ ἂχρηστες-, πού δημιουργοῦν οἱ γρήγορες ἀλλαγές τοῦ κόσμου ἠμι-βαρβαρότητας στόν ὁποῖο ζοῦμε εἶναι ἀπολύτως ἀπαραίτητη ἡ δημιουργία μιᾶς Ὑπηρεσίας Νοήματος.
  Ὃποιος θέλει νά δώσει νόημα σέ κάτι, πρέπει νά συνθέσει καί ν’ ἀφηγηθεῖ μιά καλή ἱστορία.
   Τό Θέατρο εἶναι ἓνας ὁμαδικός ἀφηγητής κι ἓνας χῶρος ὃπου αὐτή ἡ ὑπηρεσία μπορεῖ νά λειτουργήσει ἀποτελεσματικά γιά ἐκείνους πού ὑποφέρουν ἀπό τήν ἒλλειψη νοήματος.
   Σ’ αὐτήν τήν ὑπηρεσία ἐντάσσεται τό συγκεκριμένο θεατρικό ἐργαστήριο.

Τό σημεῖο ἀναχώρησης γιά τή δημιουργία νοήματος μπορεῖ νά εἶναι…
   “Δύο μικρά ἐπεισόδια πού ἂκουσα ἀπό διαφορετικούς ἀνθρώπους, αὐτά ἦταν τά σημεία ἀναχώρησης γιά τή δημιουργία τῆς ταινίας Τό Μετέωρο Βῆμα τοῦ Πελαργοῦ”, μοῦ ἒλεγε ὁ Θόδωρος Ἀγγελόπουλος εἲκοσι χρόνια πρίν. Καί προσέθετε: “Ὃλοι οἱ ἂνθρωποι ἀκοῦν τέτοια κάθε μέρα, ἀλλά δέν ξέρουν τί νά τά κάνουν.”
   Κάποια μέρα ὁ συγγραφέας Χόρχε Λουίς Μπόρχες ἀναρωτήθηκε τί θά συνέβαινε ἐάν τό ἐπίθετο “ἀξέχαστος” πού χρησιμοποιοῦμε γιά νά τονίσουμε τήν σπουδαιότητα πού κάποια πράγματα ἒχουν γιά μᾶς, ἲσχυε πραγματικά, δηλαδή ἐάν ἡ ἀνθρώπινη μνήμη δέν μποροῦσε νά ξεχάσει κάτι. Ἀπ’ αὐτήν τήν ἐρώτηση προέκυψε τό διήγημά του Ζαχίρ. Σ’ αὐτό, ἓνας ἂνθρωπος δέν μπορεῖ νά ξεχάσει τήν εἰκόνα ἑνός νομίσματος πού εἶδε καί μετά ἀπό λίγες σελίδες τρελαίνεται.
  Καί ὁ ποιητής Ὁδυσσέας Ἐλύτης συνοψίζει τή δημιουργική -ὂχι τήν παραγωγική ἢ τήν κατασκευαστική!-, διαδικασία στόν χῶρο τῶν τεχνῶν σέ ἓνα ἀπό τά “δολώματα γιά τόν κανένα”: «Μέ τόν ἲδιο τρόπο πού μιά λέξη (ὂχι κατ’ ἀνάγκην ὠραία ἢ σπάνια) γίνεται ἀφορμή γιά νά ἐπινοήσει κανείς ἓναν ὁλόκληρο στίχο, ἒτσι πού νά μπορέσει αὐτή ἡ λέξη νά βρεῖ τήν ἀκριβή της θέση καί ν’ ἀκτινοβολήσει ὁ στίχος αὐτός, μέ τή σειρά του, γιά τόν ἲδιο λόγο, γίνεται ἀφορμή νά ἐπινοηθεῖ ἓνα ὁλόκληρο ποίημα πού τό περιεχόμενό του, ἂν καί γεννήθηκε ἀπό δύο ἢ τρεῖς ταπεινές συλλαβές, ἀπέχει σάν νόημα ἀπ΄ αὐτές, ὃσο ἓνας ὁλοκληρωμένος ἂνθρωπος ἀπό τήν ἠδονή μιᾶς στιγμῆς, πού ἒγινε καί ἡ αἰτία γιά νά ὑπάρξει.»

ΚΡΕΜ ΜΠΟΡΝΤΟΥΡΑ

Advertisements

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google+. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...