* 1821: Η ΜΟΙΡΑΙΑ ΠΡΑΞΗ ΓΙΑ ΕΝΑ ΚΡΑΤΙΔΙΟ ΠΟΥ ΓΕΝΝΗΘΗΚΕ ΜΕ ΕΥΡΩΠΑ-Ι-ΚΟ ΕΜΒΡΥΟΥΛΚΟ

ΚΡΕΜ ΜΠΟΡΝΤΟΥΡΑ

ΕΩΡΑΚΑΜΕΝ ΤΟΥΣ ΛΗΣΤΑΣ

“Λαμπυριζούσης καί σελαγιζούσης τῆς σελήνης παρά λίμνης Δοϊράνης, ἐωράκαμεν τούς ληστάς. Κράζων δέ ‘σταθῆτε, ρέ πούστηδες, γαμῶ τό σταυρό σας’ καί ἀπαντησάντων ‘κλάστε μας τ’ ἀρχίδια’, ἀπέδρασαν.”
Ἀναφορά τοῦ ὑπαστηνόμου Ἰωάννη Πετράκη, Κιλκίς, 7 Ἀπριλίου 1923.

1821: Ἡ ἀπαρχή τοῦ ἑλληνικοῦ ἐκδυτικισμοῦ

 Ἡ ἑλληνική ἐπανάσταση –πού ὀνομάστηκε ἒτσι γιά νά θυμίζει τή Γαλλική, ἐνῶ στήν πραγματικότητα ἦταν ἓνας θηριώδης ἐθνικοαπελευθερωτικός πόλεμος-, δέν ἀνέδειξε, καθώς λένε, τόν μεγάλο ἂνδρα, ὁ ὁποῖος θά ἐπέβαλλε τήν ἐξουσία του πάνω στή ντόπια πολυαρχία. Ὡς ἐκ τούτου, οἱ ἐπαναστατικές δυνάμεις κινήθηκαν ἀνάλογα μέ τούς τοπικούς προσανατολισμούς τους. Οἱ διεκδικητές, πάντως, δέν ἒλειψαν. Ὁ Δημήτριος Ὑψηλάντης ἐμφανίστηκε σάν πληξερούσιος τοῦ ἀδελφοῦ του Ἀλέξανδρου, ἐνῶ ὁ Μαυροκορδᾶτος, σταλμένος ἀπό τόν κύκλο τῆς Πίζας, εἶχε σαφή ἀποστολή νά προβάλει τόν Καρατζᾶ ὡς μελλοντικό μονάρχη τοῦ κρατιδίου. Ἐνῶ δηλαδή ἡ Φιλική Ἑταιρεία, σάν συνομωσία διανοουμένων τῆς περιφέρειας, ἀρίστευε στά συνομωτικά της καθήκοντα, ὃταν ἦρθε ἡ ὣρα τοῦ ξεσηκωμοῦ ξεπεράστηκε ἀπό τά γεγονότα καί ἒγινε οὐραγός στίς ἐξελίξεις. Ὁ ἐμφύλιος στήν Πελοπόννησο ἦταν ἀναπόδραστος ἒτσι ὃπως ἦρθαν τά πράγματα, ἀλλά ὁ μεγαλύτερος γρίφος ἦταν τί θά ἒκαναν οἱ ξεσηκωμένοι Ρωμιοί, ἂν τελικά οἱ εὐρωπαϊκές δυνάμεις ἐδέονταν νά ἀναγνωρίσουν τό νεωστί ἀναστηθέν κρατίδιο. Θά τοῦ παραχωροῦσαν μιά τυπική ἀνεξαρτησία ὡς φόρου ὑποτελές στήν Πύλη; Θά τό ἐνσωμάτωναν στήν εὐρωπαϊκή οἰκογένεια; Θά τό χρησιμοποιοῦσαν σάν προμαχώνα ἀπέναντι στά σχέδια τῆς Ρωσίας;

Αὐτός ὁ φόρτος διπλωματικῶν ἐλιγμῶν καί πολιτικῶν πρωτοβουλιῶν μέ ἀπρόβλεπτες συνέπειες δέν μποροῦσε νά ἀναληφθεῖ βέβαια ἀπό τούς ἀγράμματους ὁπλαρχηγούς, πού ἀποδεκάτισαν τούς Τούρκους ἀλλά ἦταν παίγνια στά χέρια τῶν πολύπειρων ὀσποδάρων (σ.σ.: τίτλος ἀρχόντων, ἰδίως τῆς Bλαχίας καί τῆς Mολδαβίας, ὑποτελών στόν Σουλτᾶνο τῆς Ὀθωμανικῆς Aὐτοκρατορίας· ἀπό τή Ρουμανική λέξη hospodar / ἀφέντης) καί ποστέλνικων (σ.σ.: ἀξίωμα τῶν ἠγεμόνων τῆς Μολδαβίας καί τῆς Βλαχίας πού ἀντιστοιχοῦσε σ’ ἐκεῖνο τοῦ ‘Υπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν) τοῦ “Ἐξωτερικοῦ”. Οἱ “ἂνθρωποι τοῦ τουφεκιοῦ” ἦταν χειρώνακτες τῶν μαχῶν, στό πολιτικό πεδίο ὃμως ἀπαιτοῦνταν ἂλλες ἱκανότητες. Μόνο οἱ “ξένοι” θά ἒσωζαν τήν Ἐπανάσταση. Εἲτε δυτικές δυνάμεις ἦταν αὐτές, εἲτε ἑτερόχθονες μέ γραμματικές σπουδές, εἲτε ξενομαθημένοι πολιτικοί σάν τόν Καποδίστρια. Πράγματι, ὁ μπαρμπα-Γιάννης ἀπό τή στιγμή πού πάτησε τό πόδι του σέ ἐλευθερωμένο ἑλληνικό ἒδαφος δήλωσε εὐθέως ὃτι ὃλοι οἱ ντόπιοι πάνω ἀπό σαράντα ἐτῶν ἦταν ἂχρηστοι καί διεφθαρμένοι. Φιλικοί, ὀσποδάροι, ὁπλαρχηγοί, γραμματικοί εἶχαν καταφέρει μέν ἓνα θαὺμα (νά νικήσουν τούς Τούρκους, ἀλλά ὂχι τόν Ἰμπραήμ), ἂφηναν ὡστόσο τό κρατίδιο γυμνό καί ἀκηδεμόνευτο μέσα στή δίνη τῆς ἱστορικῆς συγκυρίας. Τί μέλλον θά εἶχε μιά Ἐλλάδα πού -ἱστορικό θαῦμα ἢ ἱστορικό λάθος-, σήκωνε κεφάλι ὂντας ἀκρωτηριασμένη, μέ τά δύο τρίτα της ὑπό τόν ζυγό τῆς Πύλης, χρεωμένη καί παραδομένη στή διχόνοια;

Ὁ Πετρόμπεης πρέσβευε, ὡς γνωστόν, ὃτι ἡ ἀχαριστία καί ὁ φόνος εἶναι μανιάτικες ἀρετέςἩ ἀρετή ἀπέδωσε, ἀλλά τά ἐθνικά ἀδιέξοδα δέν ἂλλαξαν. Μόνο ἂν οἱ ξένοι ἒπαιρναν στά σοβαρά τήν ἑλληνική ὑπόθεση θά μποροῦσε ἡ χώρα νά ἒχει κάποιο μέλλον. Τά πάντα ἒπρεπε νά ἀποφασισθοῦν ἒξωθεν – ἀλλά καί νά ἒρθουν ἒξωθεν. Τότε οὐσιαστικά ὑπογράφτηκαν καί ὃλα τά πολιτικά γραμμάτια, τά ὁποῖα ξεχρεώνουμε ἀκόμη καί σήμερα. Τά χρώματα τῆς σημαίας, γιά παράδειγμα, ἦταν βαυαρικῆς ἐμπνεύσεως. Ἀλλά καί τό αὐτοκέφαλο τοῦ Φαρμακίδη πού οἰκειοποιήθηκε ὁ Μάουερ ἦταν ἐξίσου βαυαρικό. Πνευματικός ἠγέτης δεκατεσσάρων ἑκατομμυρίων χριστιανῶν ὑπηκόων τῆς Ὀθωμανικῆς αὐτοκρατορίας, ὁ Πατριάρχης δέν θά μποροῦσε πλέον νά ἀποφασίζει γιά τό ἑλληνικό ποίμνιο. Ποιός θά ὃριζε τά ἑλληνικά σύνορα, ὃταν τέτοιο πράγμα δέν εἶχε γνωρίσει οὐδέποτε ἡ ἑλληνική φυλή; Ἀκόμη καί ἡ γλώσσα πού θά μιλοῦσαν οἱ νεοἙλληνες (οἱ Γραικοί τοῦ Κοραῆ) ἒπρεπε νά καθοριστεῖ ἒξωθεν – καί ἒτσι ἒγινε. Ἡ νέα ἐνδυμασία εἰσήχθη μαζί μέ τίς πατάτες, θά λέγαμε, μαζί μέ τίς ἐλβετικές μεθόδους καλλιέργειας, μαζί μέ τήν εὐρωπαϊκή νομοθεσία πού δέν σεβάστηκε τό ντόπιο ἐθιμικο δίκαιο, μαζί μέ τήν ἀρχαιοχριστιανική ἰδεολογία, τήν ἀρχιτεκτονική καί τή Μεγάλη Ἰδέα, πού ἦταν φυσικό ἐπακόλουθο τοῦ ἀκρωτηριασμοῦ τῆς χώρας. Ἀπότοκα τοῦ ’21 ἦταν ὃλοι οἱ πόλεμοι γιά τήν ἐδαφική ὁλοκλήρωση, πού δέν διεξήχθησαν βέβαια ἐρήμην τῶν μεγάλων δυνάμεων. Ἂν καί ἡ χώρα εἶχε στραφεῖ πρός τό ἀρχαῖο (γι’ αυτό ἐπελέγη ὡς πρωτεύουσα ἡ Ἀθήνα) καί ἀπεστράφη τό βυζαντινό της παρελθόν (καί τήν Πόλη), χρειάστηκε ἓνας ὁλόκληρος αἰῶνας -ἀπό τό 1821 ἓως τό 1922-, γιά νά ἀντιληφθοῦν οἱ μεγάλες κεφαλές ὃτι ἡ ἀνατολική ἀκτή ἒχει ἀπωλεσθεῖ ὁριστικά. Ἂν μετά τό 1912 ἡ Ἐλλάδα εἶχε καταφέρει νά μείνει ἒξω ἀπό τόν Πρῶτο παγκόσμιο πόλεμο, ἀσφαλῶς σήμερα θά ἦταν πολύ διαφορετική. Ὡστόσο δέν ἀπέφυγε τόν Πρῶτο, ὃπως δέν ἀπέφυγε καί τόν Δεύτερο, καί φυσικά τή χαριστική βολή τοῦ Ἐμφυλίου, πού εἶχε ἂμεση σχέση μέ τούς Μικρασιάτες, οἱ ὁποῖοι πύκνωσαν τίς γραμμές τοῦ ΚΚΕ. Ἠ καταστροφή ἦταν μεγάλη, ἀλλά δέν πρέπει νά ξεχνᾶμε ὃτι ἡ πολιτική μας ἀκολουθοῦσε τούς πάτρωνες, οἱ ὁποῖοι στό Ναυρίνο εἶχαν ὑπογράψει μέ τά κανόνια τή ληξιαρχική πράξη γεννήσεως τοῦ Νέου Ἑλληνισμοῦ. Ὁπότε καί ἡ ἐθνική ἑορτή δέν μπορεῖ νά ἀπομονωθεῖ στά ἐπαναστατικά γεγονότα, πού εἶναι πλέον μυθικά καί ἐξωπραγματικά. Δέν ἀφορᾶ μόνον τόν 19ο αἰώνα καί τά πάθη τοῦ 20ου. Ὡς κορυφαῖο γεγονός τῆς νεώτερης ἱστορίας μας, τό ’21 ἀποτελεῖ τή μοιραία πράξη τοῦ Γένους, πού θέλησε νά γεννηθεῖ “πάση θυσία” καί συνάμα τό λίκνο ὃλων τῶν ἐθνικῶν βασάνων πού ταλανίζουν ἓνα κρατίδιο πού γεννήθηκε μέ εὐρωπαϊκό ἐμβρυουλκό


Ἀθλιότητα καί μεγαλεῖο

Ἓνας σοβαρός πολιτικός τῶν ἀρχῶν τοῦ 19ου αἰώνα, σάν τόν Καποδίστρια γιά παράδειγμα, ὁ ὁποῖος θά μάθαινε ὃτι τό γένος τῶν ραγιάδων Ρωμιῶν πῆρε τήν ἀπόφαση νά ἐπανστατήσει κατά τῆς Μεγάληε Πόρτας, εἶναι βέβαιο ὃτι θά σκεπτόταν πῶς οἱ πρωτεργάτες τῆς κινήσεως ἦταν εἲτε τρελοί εἲτε ἐγκάθετοι καιροσκόποι πού εἶχαν σκοπό τόν ἀφανισμό ἐνός ὑπόδουλου ἒθνους. Ὁ Καποδίστριας τό πίστευε αὐτό, ἀπόδειξη ὃτι ἀρνήθηκε τήν ἠγεσία τῆς Φιλικῆς Ἐταιρείας καί ὃταν ἐπιτέλους ἒφτασε στήν Ἐλλάδα, δήλωνε μέ χολή στούς ντόπιους πολιτικούς “Βγάλατε μόνοι σας τά μάτια σας”. Ἡ γνώμη του ἦταν ὃτι ἡ Ἐπανάσταση ἒπρεπε νά ξεσπάσει τριάντα χρόνια ἀργότερα. Πρόκειται γιά μιά τριακονταετία ἡ ὁποία ἀπετέλεσε καί τό λίκνο ὃλων τῶν προβλημάτων πού ἀντιμετώπισε τό νεοπαγές κρατίδιο στήν προσπάθειά του νά ἀνακτήσει τά ἐδάφη του καί τήν ἱστορική του αἲγλη. Ἀρκεῖ νά ἀναφέρουμε τά σχέδια τῶν Φιλικῶν καί τοῦ Ἀλεξάνδρου Ὑψηλάντη γιά νά φανεῖ τό ἀλλοπρόσαλλο τῆς στρατηγικῆς τους. Μετά τήν ἐξέγερση στή Βλαχομπογδανία οἱ ἐπαναστάτες θά στρέφονταν πρός τήν Πόλη, γιά νά κάψουν τόν στόλο, νά δολονήσουν τόν Σουλτάνο καί νά ξεσηκώσουν ντόπιο πληθυσμό. Τίποτε ἀπ’ ὃλα αὐτά δέν ἒγινε. Ἡ ἐξέγερση κατεπνίγη, ὁ Ὑψηλάντης ἀφορίστηκε καί ὁ Βλαδιμηρέσκου ἀρνηθηκε νά συνεργαστεῖ.
Ἐντούτοις στίς ἐπαναστάσεις δέν βαραίνει τό ὀρθολογικό νόημα, ἀλλά τό ἀποτέλεσμα τῆς ἱστορικῆς συγκυρίας. Τά γεγονότα πῆραν μιά τροπή πού οὐδείς εἶχε προβλέψει καί μέσα σέ μιάν ἑπταετία -τόσο κράτησε ἡ Ἐπανάσταση-, ἡ νεόκοπη ἑλληνική σημαία κυμάτισε στόν Μοριᾶ πού δέν εἶχε διώξει ἀκόμη τον Ἰμπραήμ. Συνοπτικά, τό ’21 ἒλυσε ἢ ἒδεσε μερικά ἀπό τά ἑξῆς προβλήματα:
Ἡ ἀπελευθέρωση τοῦ Γένους ἀφοροῦσε τάχα τόσο τούς δυτικούς πληθυσμούς ὃσο καί τούς ἀνατολικούς ἢ μόνο κάποια ἐδάφη πού βρίσκονταν μακριά ἀπό τόν ἒλεγχο τοῦ Σουλτάνου;
 Ποιοί εἶχαν διάθεση νά ἐπαναστατήσουν; Οἱ κατσαμπάσηδες, πού ὁ Καποδίστριας ἀποκαλοῦσε “χριστιανούς πασάδες”; Οἱ ἁρματολοί πού ὑπεράσπιζαν μόνο τό κόλι τους (ὂπως ὁ Καραϊσκάκης καί ὁ Ἀνδροῦτσος); Οἱ Ἀρβανίτες καραβοκύρηδες τῆς Ὓδρας καί τῶν Σπετσῶν πού ζοῦσαν ζωή χαρισάμενη; Οἱ Κρῆτες μήπως, πού εἶχαν νά ἀντιμετωπίσουν τή μεγαλύτερη πυκνότητα τουρκικοῦ πληθυσμοῦ; Οἱ Σουλιῶτες, πού, μολονότι χριστιανοί, μόνο κατοπινά συνέδεαν τήν ἐξέγερσή τους μέ τήν Ἐπανάσταση; Ὁ ἀγροτικός πληθυσμός πού ὑπέφερε περισσότερο ἀπό τούς Ρωμιούς δυνάστες του;
 Ἡ Ρωσία, ἡ μεγάλη προστάτιδα, πού θά ἒφενρε τό σεφέρι, θά μποροῦσε νά ἐλιχθεῖ μέσα στίς δεσμεύσεις τῆς Ἱερᾶς Συμμαχίας ἢ θά ἂφηνε στήν τύχη του τόν ἑλληνικό λαό, πού ἦταν ταμένος νά περάσει διά στόματος ρομφαίας;Ἡ Γαλλία καί ἡ Ἀγγλία θά εἶχαν τήν τόλμη νά ἀντισταθοῦν στήν Πύλη;
 Ὁ ἑλληνικός ἐμφύλιος -διότι τά περισσότερα χρόνια τῆς Ἐπανάστασης ἦταν ἐμφυλιακά-, θά ἀνάλωνε ὃλες τίς ντόπιες δυνάμεις στήν ἀδελφοκτονία ἢ θά βρίσκονταν κάποιο πρόσωπο πού θά ἀναλάμβανε τήν ἠγεσία;
 Τό κῦμα τοῦ φιλελληνισμοῦ θά ἦταν σέ θέση νά ἐπηρεάσει τίς ξένες κυβερνήσεις ὣστε νά ἀναλογιστοῦν σοβαρά τόν ἑλληνικό ἀγώνα;
Καί τά λοιπά καί τά λοιπά.

Αὐτό πού ἒλειψε ἀπό τήν ἑλληνική ὑπόθεση καί εἶχε ὀλέθρια ἀποτελέσματα ἦταν μιά κεντρική ἠγεσία, ἡ ὁποία θά ἒθετε σκοπούς, θά συντόνιζε τίς προσπάθειες καί θά πειθαρχοῦσε τίς παράταιρες δυνάμεις σέ κάτι πού ὑπερέβαινε τά στενά τοπικά καί ἀτομικά συμφέροντα. Ἓνας λαός ὃμως πού ἐπί τέσσερεις αἰῶνες γνώριζε μόνο τήν ἠγεσία τοῦ Πατριαρχείου τί λογῆς πειθαρχία νά παρουσίαζε ὃταν ἡ Ἐπανάσταση τό πρῶτο πού ἀμφισβήτησε ἦταν ὁ “Τοῦρκος” θρησκευτικός της ἠγέτης; Τό ξεσήκωμα παραδόθηκε στήν πολυαρχία καί στίς ὡμές συγκρούσεις κοτσαμπάσηδων, ἁρματολῶν, καραβοκύρηδων καί καπεταναίων, οἱ ὁποῖοι, ὃ,τι κι ἂν λένε ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος οἱ ἱστορικοί, εἶχαν ὑποτυπώδη ἐθνική συνείδηση καί πελώρια αἲσθηση τῶν τοπικῶν συμφερόντων. Οὐσιαστικά ὃλη ἡ ἀθλιότητα τοῦ ἐμφυλίου (καπάκια, ἀδελφοκτονίες, λαφυραγωγίες, ἀνήκουστες ὡμότητες σέ βάρος τοῦ ρωμαίικου πληθυσμοῦ, ἀναλγησία γιά τήν κοινή ὑπόθεση) ἦταν ἀπόρροια τῆς ἀδυναμίας τῶν ντόπιων δυνάμεων νά δεχτοῦν ὃτι ὁ ξεσηκωμός ξεπερνοῦσε τά ἀτομικά συμφέροντα. Ἑάν αὐτό εἶχε γίνει συνείδηση, οὒτε οἱ καταστροφές τῆς Χίου καί τῶν Ψαρρῶν θά εἶχαν συμβεῖ (διότι ὁ ὑδραίικος στόλος ὀλιγώρησε σκοπίμως, ἀπό ναυτική ἀντιζηλία), οὒτε τό Μεσολόγγι θά εἶχε ἁλωθεῖ (διότι οἱ ἑλληνικές δυνάμεις ἀδρανοῦσαν στά περίχωρα καταληστεύοντας χωριά), οὒτε ὁ Ἰμπραήμ θά εἶχε ἀποβιβαστεῖ τόσο ὒκολα στόν Μωριᾶ (ὃπου μεγάλοι τροφοδότες του ἀποδείχθηκαν οἱ Συριανοί).

Τήν ἐπανάσταση τήν ἒσωσαν τελικά οἱ ξένες δυνάμεις, ὃταν διέλυσαν τόν τουρκοαιγυπτιακό στόλο στό Ναυαρίνο, καί μάλιστα σέ μιά στιγμή πού ὁ ἀγῶνας εἶχε σβήσει.

Ὃταν ἦρθε ὁ Καποδίστριας, ἡ χώρα προσδοκοῦσε τά πάντα ἀπό τούς ξένους, ἀναλογιζόταν τά ἐδάφη πού ἒμεναν ὑπό ὀθωμανικό ζυγό, πάσχιζε νά ὀργανώσει ἐκ τοῦ μηδενός ἓναν κρατικό μηχανισμό πού δέν εἶχε ὑπάρξει ποτέ.

Σχόλιο, 24 Μαρτίου 2015: Κρατικός μηχανισμός δέν ὑπάρχει μέχρι σήμερα, ἑκατόν ὀγδόντα τέσσερα χρόνια μετά. Κι αὐτό ἀποδείχνει τήν ἀναμφισβήτητη ἀνικανότητα τῶν πληθυσμῶν τῆς χώρας ν’ ἀποκτήσουν “ἐθνική συνείδηση”. 


Ἒλλην πολίτης

Ὁ τρόπος μέ τόν ὁποῖο ἐλευθερώθηκε ἡ χώρα πρίν ἀπό ἑκατόν ὀγδοντα τέσσερα χρόνια, ὁ τρόπος μέ τόν ὁποῖο συγκροτήθηκε τό κρατίδιο καί προϊόντος τοῦ χρόνου ἑνοποιήθηκε μέ τίς ἀλύτρωτες περιοχές, ὑπέβαλε τούς πληθυσμούς σέ δοκιμασίες πού ἂφησαν τά ἲχνη τους στό ἐν γένει φρόνημα τῶν ἀτόμων. Δέν μιλᾶμε γιά ἢθη, γλώσσα, παραδόσεις καί ντοπιοσυνήθειες πού ἂλλαξαν μέ τό σημεραύριο, ἀλλά γιά τήν κεντρική αὐτοαντίληψη τοῦ νεοσύστατου ἐλεύθερου πολίτη. Ἐθισμένοι νά ὁρίζονται μέ τήν ἐπιμέρους πατρίδα τους (Μοραϊτες, Ρουμελιῶτες, Κρητικοί, Ἐδεσσαῖοι, Ἠπειρῶτες, Ἑπτανησιῶτες, Χανιῶτες καί λοιποί), ὂφειλαν σταδιακά νά δεχτοῦν τήν ἰδιότητα τοῦ Ἓλληνα -νεοσυσταθεῖσα λέξη, σάν τό νεωστί κρατίδιο-, ὡς πρωταρχικό γνώρισμα. Ὁ “τίτλος” ἦταν βέβαια τιμητικός, πλήν ὃμως, σάν νέα φορεσιά, γεννοῦσε τά προβλήματα πού συνοδεύει κάθε τί νέο. Ὁ χθεσινός ραγιᾶς, που προσκυνοῦσε γιά νά ἐπιβιώσει, προήχθη ἰλιγγιωδῶς στή θέση τοῦ κληρονόμου ἑνός κοσμοϊστορικοῦ λαοῦ. Ἡ κοραϊκή ἰδεολογία -πού ἦταν καί ζαμπελική, παπαρηγοπουλική καί τά λοιπά-, ἀποφαινόταν κατηγορηματικά: Εἲμαστε ἀπευθείας ἀπόγονοι τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων, μέ γέφυρες τό Βυζάντιο καί τή σκοτεινή περίοδο τῆς Ἑνετοτουρκοκρατίας. Τί ἂλλο ζητοῦσε ἓνα νεοπαγές κρατίδιο γιά νά μορφώσει τό φρόνημα τῶν πολιτῶν του;

Ἐντούτοις, τό “παραμύθι” παραῆταν λαμπρό γιά νά ἐνσωματωθεῖ ἀνεμπόδιστα στό φέρεσθαι τοῦ νεοἛλληνα. Ὂπως ὁ Γκόγκολ διαπίστωνε γιά τούς Ρώσους ὃτι στεροῦνται ἐσωτερικῆς δόμησης, κάθε ἀνεπηρέαστος παρατηρητής διέκρινε τήν ἀπόσταση τῆς ντόπιας ζωῆς ἀπό τούς τίτλους της. Οἱ κοινολαϊτες βέβαια δέν σκοτίζονταν καί πολύ γιά τά ἐθνικιστικά προσχήματα, ἀλλά οἱ κύκλοι τῶν διανοουμένων μολύνθηκαν ἀπό τότε μέ τό μικρόβιο τοῦ σκεπτικισμοῦ ἢ τῆς ἐθνολατρείας, πού κατ’ οὐσίαν ἦταν τό ἲδιο πράγμα μέ ἂλλο πρόσωπο. Σέ κάθε κρίση τῆς ἑλληνικῆς κοινωνίας -πόλεμοι, ἐμφύλιοι, εὐαγγελικά, γλωσσικά-, πάντα θά βρισκόταν ὁ ἂνθρωπος πού θά ἒθετε τό κρίσιμο ζήτημα “Τί εἶναι ἡ Ἐλλάς;” -καί φυσικά οἱ πολυάρισθμοι θιγμένοι πού θά ἀπαντοῦσαν μέ συγκλονιστικά ἐπιχειρήματα. Ἒτσι ὑποστηρίχθηκε, κατά καιρούς, ὃτι ὁ ἑλληνικός λαός ἒχει ἀδιάσπαστη ἱστορική ἐξέλιξη, ὃτι μέ τήν Τουρκοκρατία ἒκλεισε ἡ μοίρα τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὃτι ἡ Ἐπανάσταση τοῦ ’21 ἦταν σφάλμα ἢ ἱστορικό θαῦμα καί λοιπά. Αὐτό πού ἐντυπωσιάζει σέ ὃλες τίς ἐπιχειρηματολογίες δέν εἶναι ἡ ἀντίθεση, ἀλλά ἡ ἂνεση μέ τήν ὁποία μπορεῖ κανείς νά ὑποστηρίζει τά πιό ἐνάντια (καί ἐνίοτε ἐξοργιστικά) πράγματα, χωρίς νά ξεφεύγει ἀπό τό θέμα.

Πρόκειται γιά ἓνα ἐθνικό τίκ, πού μπορεῖ κανείς νά ἀναγνωρίσει στή συμπεριφορά τῶν διανοούμενων κύκλων. Μέ ἀφορμή τό ζήτημα τῶν ταυτοτήτων πού ἀνακινήθηκε πρόσφατα, ἒνα πλῆθος γραφιάδων ἒσπευσε ἀλά παλαιά νά δώσει “παρών” καί νά στάξει τό δηλητήριο ἢ τό σωτήριο ἲαμα. Ἠ γκάμα εἶνα μεγάλη καί δέν τίθεται ζήτημα ἀνθολογήσεως. Ἀξίζει ὡστόσο νά σταθοῦμε στήν ἂποψη τῶν “ἀπάτριδων”, πού ἐπιδεικτικά, μέ ἱερή ὀργή, μέ γνήσιο πτωχαλαζονικό φλέγμα, δέν θέλουν νά ἀνήκουν σέ αὐτήν τήν ταπεινή φυλή πού ἀνά δεκαετία ἢ τετραετία ἀρέσκεται νά συζητᾶ  γιά τή φύτρα της καί γιά τήν ταυτότητά της. Ἀσφαλῶς δέν πρόκειται γιά προδότες, γιά Κουίσλινγκ τοῦ πνεύματος, ἀλλά γιά γνήσια τέκνα τῆς νεοελληνικότητας. Ὂντως, ὁ ντόπιος γραφιᾶς, αἰσθανόμενος ἰσοβίως ὃτι ἐκκρεμεῖ σέ βάρος του μία ἐρημοδικία ἢ μοιάζοντας μέ τούς νεοεγχειρισθέντες πού ἐπί μῆνες νιώθουν νά “τραβᾶνε τά ράμματα”, δέν μπορεῖ ἀπρόσκοπτα νά προσθέσει τή ζωή του στήν ἱστορία τῆς χώρας. Δικαιολογημένα δυστροπεῖ, δέν ἀναγνωρίζει στούς ἂλλους τό πρόσωπό του, αἰσθάνεται νά παίζουν σέ βάρος του μιά ἐθνική κωμωδία, ὁπότε τί ἂλλο τοῦ μένει; Ἂν αὐτοεξαιρεθεῖ, ἂν καταγγείλει τήν παρωδία, ἲσως νά σώσει τήν ἀξιοπρέπειά του.

Μήπως εἶναι συμπτωματικό ὃτι οἱ μεγάλες μορφές τοῦ νεοἙλληνισμοῦ εἶχαν πάντα μιά σχέση ἀειφυγίας, ἐξοστρακισμοῦ, διπροσωπίας μέ τό ἑλλαδικό μορφωμα; Κατά ἒναν μυστηριώδη τρόπο, ἀπό τήν ἐποχή τοῦ Διαφωτισμοῦ, ἡ νεοἙλλάδα ζοῦσε μέσα στά σύνορα καί σκεπτόταν ἀπ’ έξω. Δέν ἒχουμε κατά νοῦ μόνο τόν Ρήγα, τόν Κοραῆ, τόν Οἰκονόμου ἐξ Οἰκονόμων, τόν Ψυχάρη καί ἂλλους, Ἀκόμη καί ἂνθρωποι πού δέν σάλεψαν ποτέ ἀπό τόν τόπο, ὃπως ὁ Παπαδιαμάντης, οὐσιαστικά ἦταν “ξένοι” ἢ ἀποξενωμένοι. Μήπως δέν ἲσχυε τό ἲδιο γιά τόν Συκουτρῆ ἢ τόν ἀδικοχαμένο Κονδύλη; Ὃσοι εὐργετήθηκαν νά ζήσουν μερικά χρόνια τῆς ζωῆς τους σέ μιά ξένη χώρα, χωρίς ἀνάλογα προβλήματα, ἀντιλαμβάνονται ἀπό πολύ νωρίς ὃτι αὐτή ἡ νεύρωση δέν μπορεῖ νά καταλογιστεῖ στά πρόσωπα. Ὃσο σχισματικός κι ἂν εἶναι κάποιος, δύσκολα στρέφεται ἐνάντια στή γλώσσα πού μιλάει, στή χώρα πού πατάει καί στό νερό πού πίνει. Γιά νά τό πράξει, θά πρέπει ὃλα τά αὐτονόητα κεκτημένα -ὃπως ἡ ἐθνική ἰδιότητα-, νά ὑποβάλλονται σε τέτοια ἰδεολογική φαλκίδευση, ὣστε στό τέλος νά λυπᾶται κανείς πού συγκαταριθμεῖται στούς πολῖτες αὐτῆς τῆς χώρας. Μία ἀπό τίς μελαγχολικές λεπτομέρειες τῶν ἀποστάσεων πού κρατᾶ κανείς ἀπό τήν ἲδια του τήν ἐντοπιότητα εἶναι ἡ εὐκολία μέ τήν ὀποία οἱ Ἒλληνες πού ἐργάζονται στά ξένα πανεπιστήμια ἐνσωματώνονται στήν ξένη κοινωνία. Αἱμορραγία ἐγκεφάλων! Οὒτε λόγος νά γίνεται. Πλήν ὃμως τό πιό ἀπαισιόδοξο εἶναι ὃτι ἡ χορεία αὐτῶν τῶν ἐρευνητῶν, καθηγητῶν καί λοιπῶν, ἐνῶ διατηροῦν τήν ἑλληνική τους ταυτότητα (καθότι πολύ συχνά εἶναι φιλόλογοι, ἀρχαιομαθεῖς, ἀρχαιολόγοι, βυζαντινολόγοι), ἐνῶ μελετοῦν τήν ἀρχαία, ἀρχίζουν νά ἀποξενώνονται ἀπό τή νεοελληνική. Οἱ Ἒλληνες τῆς τρίτης καί τετάρτης γενεᾶς πού τραυλίζουν ἀρχαία στήν ἐρασμιακή καί ἀγνοοῦν τή νεοελληνική ἀποτελοῦν πλέον στύλ, πεποίθηση καί ὂχι ἓνα μεταναστευτικό σύμπτωμα. Ὃσο γιά τή γνώμη τους περί τοῦ καθαυτό ἑλλαδικοῦ χώρου, εἶναι ψυχρή καί κυνική: Ἡ Ἐλλάδα πού ἐπινοήθηκε τό ’21 εἶναι ἓνα ἱστορικό σφάλμα. Τά ρέστα δικά μας.

Κωστῆ Παπαγιώργη, Κέντρο Δηλητηριάσεων, Ἐκδόσεις Καστανιώτη

ΚΡΕΜ ΜΠΟΡΝΤΟΥΡΑ

Ἐάν οἱ πληθυσμοί πού ἀπαρτίζουν αὐτήν τήν χώρα δέν βροῦν τό θάρρος νά σπάσουν τήν ταφόπλακα πού ἒβαλε πάνω στά γεγονότα ἡ “ἐθνική” ἀφήγηση πού ἐπινόησε ὁ γραικικός ἐθνικισμός, ἐάν δέν βάλουν στή θέση τῶν ψεμμάτων τῆς ἐθνικῆς (δημόσιας) ἱστορίας τίς ἀλήθειες τῆς πραγματικῆς ἱστορίας (ἢ τῆς Ἰστορίας, ἁπλῶς), ὃπως αὐτές πού γράφει ὁ Παπαγιώργης, καί δέν ἐκπαιδεύσουν τίς ἐρχόμενες γενιές μέ τίς αλήθειες αὐτές (μέχρι νά πεθάνουν οἱ γενιές πού ἐκπαιδέυτηκαν μέ τά ψέμματα), ἡ χώρα δέν πρόκειται ν’ αλλάξει ποτέ! Τό πρόβλημα τῶν πρόβλημάτων της εἶναι τά ψέμματα μέ τά ὁποία δημιούργησε “ἐθνική” συνείδηση κυριολεκτικά ἐκ τοῦ μή ὂντος! (Βλέπε πιό κάτω τά ἂρθρα τοῦ Κωστῆ Παπαγιώργη, Ἡ ταφόπλακα πάνω στά γεγονότα… καί Βασίλη Ραφαηλίδη, Ἡ νεοελληνική ἱστορία; Τοπίο στήν ὀμίχλη.)
ΚΡΕΜ ΜΠΟΡΝΤΟΥΡΑ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
* ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΙΩΝ ΠΕΡΙΓΕΛΑ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΠΑΛΙΑΤΣΟΙ
ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΓΡΑΙΚΥΛΟΥΣ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΙΚΗΣ ΚΑΘΑΡΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑΣ
ΕΘΝΙΚΗ ΑΦΗΓΗΣΗ: Η ΤΑΦΟΠΛΑΚΑ ΠΑΝΩ ΣΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΑΦΗΝΕΙ ΤΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ Ν’ ΑΝΑΣΑΝΟΥΝ
ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟΝ ΣΩΦΡΟΝΙΣΜΟ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ ΑΠΟ ΤΗ ΔΗΜΟΣΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ
 * Η ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ; ΤΟΠΟΙΟ ΣΤΗΝ ΟΜΙΧΛΗ
* ΤΟ “ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΙΜΑ” ΚΑΙ Η ΤΙΜΗ ΤΟΥ
ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ΠΑΤΡΙΔΑ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΣΤΑΘΗΚΑΝ ΠΑΝΤΑ ΕΜΠΟΔΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ

Advertisements

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google+. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...