* Η ΑΝΑΠΟΔΗ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ – Μνήμη Κωστῆ Παπαγιώργη

ΚΡΕΜ ΜΠΟΡΝΤΟΥΡΑ

“‘Ἀπό τήν πλευρά ἐκείνων πού κατέχουν τή μαεστρία του Λόγου, ἲσως μοιάζουμε μέ μουγκούς πού ἐκφράζονται μέ παράξενα νεύματα – μιά σχεδόν ἰδιωτική γλῶσσα εἰκόνων. Ἀπό τήν πλευρά ἐκείνων τῶν μουγγῶν , εἲμαστε μουγγοί πού κατάφεραν νά μιλήσουν.’ Αὐτή ἡ ἀπόφανση τοῦ Ἐουτζένιο Μπάρμπα γιά τόν ἲδιο καί τή θεατρική του ὁμάδα Odin Teatret, ὃσο δούλευαν ἀπομονωμένοι στήν ἐπαρχιακή πόλη Holstebro τῆς Δανίας, ἰσχύει καί στήν περίπτωση τοῦ Κωστῆ Παπαγιώργη: Κατάφερε νά μιλήσει γράφοντας. Ἀλλά οἱ κατέχοντες, δύσπιστοι, βυσσοδομοῦν:
“Πατέρα, ἒγινα συγγραφέας”, εἶπε στόν δημοδιδάσκαλο πατέρα του κρατῶντας τό πρῶτο βιβλίο του ἀνά χεῖρας. “Πῶς μπορεῖ νά γίνει συγγραφέας ἓνα παιδί πού ἒκανε τόσα ὀρθογραφικά λάθη στό σχολεῖο;”, ἀπάντησε ἐκεῖνος. Ὂμως ὁ Κωστῆς δέν ξανάχασε τή μιλιά του…”

Αὐτά γράφω στό πισόφυλλο τῆς προσωπογραφίας πού ἒκανα γιά καί μέ τόν Κωστῆ Παπαγιώργη, ὁ ὁποῖος πέθανε πέρυσι, στίς 21 Μαρτίου.

018

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Ἀπό τόν Παράδεισο. “Καλό καί Κακό εἶναι οἱ προκαταλήψεις τοῦ Θεοῦ” – εἶπε ὁ ὂφις.
F. Nietzsche

[ … ] Τό φίδι, “τό φρονιμώτατον πάντων τῶν θηρίων ἐπί τῆς γῆς”, ἢξερε πολύ καλά καί Ψυχανάλυση καί Σημειολογία. [ … ]
Jan Kott

Ἐτοῦτο τό πορτραῖτο φτιάχτηκε ἀκολουθῶντας τό μονοπάτι τῆς μέχρι τώρα ζωῆς τοῦ Κωστῆ Παπαγιώργη ὃπως τό χαράζουν τά βιβλία-ἲχνη του καί τό “στρώνει” τό σημερινό βλέμμα του καθώς κυττάζει πρό τά πίσω. Διασχίζουμε ἓναν τόπο ἒνθεν τῶν “προκαταλήψεων τοῦ Θεοῦ”, ἒνθεν τοῦ Καλοῦ καί τοῦ Κακοῦ. Ἀπό τήν ἐπίμονη ἐνασχόλησή του  μέ τίς πράξεις τοῦ Κακοῦ, ὑπαγορευμένες ἀπό θεμελιειώδεις καί ἀκαταμάχητες παρορμήσεις τῆς ἀνθρώπινης ψυχῆς ὃπως ἡ Ζήλεια, ἡ Μνησικακία, ἢ ἡ Ἐκδίκηση, πρός τό Πένθος, τή Φιλία ἢ τήν ὁλόψυχη ἀφοσίωση – αὐτό εἶναι τό βέλος τῆς πορείας.
Άπό τήν ἀνάποδη τῶν ἀνθρώπων, πρός τήν καλή τους.
Καί μόνον γι’ αυτό, ἀλλά, βεβαίως ὂχι μόνον γι’ αὐτό, τό δοκιμιακό ἒργο τοῦ Κωστῆ Παπαγιώργη ἒχει μεγάλο καί ἰδιαίτερο ἐνδιαφέρον.

* * * * *
“Δεῖξε μου τόν ἂνθρωπό σου κι ἐγώ θά σοῦ δείξω τόν Θεό μου.” Εἶναι ρήση τοῦ Θεοφίλου ἀπό τήν Ἀντιόχεια. Ἂν φανταστοῦμε τόν Ντοστογιέφσκι νά παίρνει κατά γράμμα τήν προστακτική τοῦ Θεοφίλου καί διά τοῦ ἒργου του νά δείχνει τόν Ἀνθρωπό του, στό πρόσωπό του ὁ Παπαγιώργης ἀναγνωρίζει τόν “θεό” του. Σάν ἓνας νηφάλιος δαίμων – ὃπως τά πρόσωπα τοῦ Νοτστογιέφσκι, κλεισμένα σέ κάποια σοφίτα τῆς Πετρούπολης τῶν μέσων τοῦ 19ου αἰώνα-, ἒτσι κι ὁ Παπαγιώργης: κλεισμένος στό διαμέρισμά του, βλέπει τόν Κόσμο σάν ἓνα ἀπέραντο σωφρονιστικό κατάστημα καί χαμογελάει χαιρέκακα, μέ ἢσυχη συνείδηση.

Πολλές φορές ἀναρωτήθηκα ἐάν ὁ Ντοστογιέφσκι ἀποτελεῖ τό καλλιτεχνικό του ὑπέρ-Ἐγώ.
Ντοστογιέφσκι:Ἓνας κόσμος ὃπου τά πάντα γίνονται συγκίνηση. Οἱ νηφάλιοι δαίμονές του ἀπέχουν τοῦ ποτοῦ, ἀλλά δροῦν στό ἒλεος τοῦ Θυμικοῦ. Καί ὁ Συγκινημένος ἂνθρωπος ἀποτελοῦσε πάντα προσωπική ὑπόθεση γιά τόν Παπαγιώργη.

* * * * *
Ἰσοβίως ἀσχολήθηκα μέ τά ψεύδη καί τίς δολιότητες τῆς συνείδησης.” Ἀκούγοντάς τον νά λέει αὐτήν τή φράση-κλειδί γιά τό πορτραῖτο του, θυμήθηκα τόν Ριχάρδο Γ’ τοῦ Σαίξπηρ. Σ’ αὐτήν τήν τραγωδία μονάχα δύο ἂνθρωποι στοχάζονται γιά τήν τάξη τοῦ Πραγματικοῦ Κόσμου: ὁ βασιλιᾶς Ριχάρδος Γ’ κι ἓνας πληρωμένος φονιάς. Ὁ ἓνας βρίσκεται στή κορυφή τῆς φεουδαρχικῆς ἱεραρχίας κι ὁ ἂλλος στό τελευταῖο σκαλοπάτι. Καί οἱ δύο δέν ἒχουν καμμία αὐταπάτη. Ἢ, μᾶλλον, ἀντιπροσωπεύουν τήν τάξη τοῦ Κόσμου στήν “καθαρή μορφή” του. Δέν διέκοψα τόν Παπαγιώργη ὃταν ἂκουσα νά τό λέει, τόν ἂφησα ν’ ἀναπτύξει τή θέση του. Ὃμως δέν μπορῶ ν’ ἀντισταθῶ  στόν πειρασμό νά παραθέσω ἐδῶ τά λόγια τοῦ φονιᾶ, σάν καθρέφτη τῆς δικῆς μας ἐποχῆς:

Φονιάς: Δέν θέλω νά ἒχω τίποτα μαζί της. Εἶν’ ἐπίφοβο πράμα. Κάνει τόν ἂνθρωπο φοβιτσιάρη. Δέν μπορεῖς νά κλέψεις, δίχως νά σέ κατηγορήσει· δέν μπορεῖς νά βλαστημήσεις, δίχως νά σέ μαλώσει· δέν μπορεῖς νά πέσεις μέ τή γυναίκα τοῦ γείτονά σου, δίχως νά σέ προδώσει. Εἶναι ἓνας δειλός διάβολος, πού κοκκινίζει ὃλη τήν ὣρα καί σηκώνει ἐπανάσταση μέσα στό στῆθος τοῦ ἀνθρώπου. Σοῦ βάνει ἓνα σωρό ἐμπόδια. Μ’ ἒκανε μιά φορά νά δώσω πίσω ἓνα πουγκί γεμᾶτο χρυσάφι, πού εἶχα βρεῖ. Κάνει ζητιάνο τόν ἂνθρωπο πού τήν ἒχει. Τή διώχνουν ἀπ’ ὃλες τίς πολιτεῖες σάν κάτι ἐπικίνδυνο· καί ὁ καθένας πού θέλει νά ζήσει τῆς προκοπῆς, κοιτάζει νά ἐμπιστεύεται μόνον τόν ἑαυτό του· καί νά περνάει χωρίς τήν ἀφεντιά της. (Ἡ πλαγιογράμμιση εἶναι δική μου.)

Ὁ Παπαγιώργης μοῦ ἀρέσει διότι εἶναι ἂνθρωπος χωρίς αὐπάτες γιά τόν Πραγματικό Κόσμο.

* * * * *
Κάθε εἰκόνα ὑπάρχει μέσα καί χάρη στήν Ἀπόσταση, ἀλλά καί στήν ὀπτική γωνία τοῦ παρατηρητῆ.
Τήν ἀπόσταση τήν καθόρισε -ὑπόρρητα καί ἀνεξαρτήτως τῆς θελήσεώς μου-, ὁ ἲδιος ὁ Παπαγιώργης. Σά νά μοῦ ἒλεγε: Μέχρι ἐκεῖ θά πλησιάσεις. Καί ἁπό ἐκεῖ θά δεῖς ὃ,τι θέλω ἐγώ νά δεῖς.
Ὁ ἂνθρωπος πού θεωρεῖ τίς συγκινήσεις προσωπική του ὑπόθεση ἦταν ἀπολύτως ἐλεγχόμενος. Ψυχρός.
Μοῦ ἀπόμεινε ἡ ἐπιλογή τῆς ὀπτικῆς γωνίας. Ἐπέλεξα ἐκείνη τοῦ ὂφεως.
Ὁρίστε ἡ εἰκόνα.

ΚΩΝ. ΑΝ. ΘΕΜΕΛΗΣ
Ἀθήνα, Φεβρουάριος 2003

ΚΡΕΜ ΜΠΟΡΝΤΟΥΡΑ

Ἡ ἐκτενής κριτική αὐτῆς τῆς προσωπογραφίας ἀπο τόν Δημοσθένη Κούρτοβικ ἀξίζει τό διάβασμα.
Ὃπου ὁ λἀθος δρόμος εἶναι ὁ σωστός

ΚΡΕΜ ΜΠΟΡΝΤΟΥΡΑ

Advertisements

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google+. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...