* INTERNATIONAL MOTHER LANGUAGE DAY / ΔΙΕΘΝΗΣ ΗΜΕΡΑ ΜΗΤΡΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

ΚΡΕΜ ΜΠΟΡΝΤΟΥΡΑ

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΤΕΡΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
LINGUISTIC OTHERNESS (DIVERSITY) IN GREECE
The languages of the minority
of Western Thrace (Turkish-Pomak): The Vlach: The Slavic dialects of Macedonia: The Arvanite

Γλωσσική ετερότητα στην Ελλάδα

 Οι γλώσσες της μειονότητας της δυτικής Θράκης (τούρκικα-πομάκικα): Τα βλάχικα: Οι σλαβικές διάλεκτοι της Μακεδονίας: Τα αρβανίτικα 
επιμέλεια: Λ. ΕμπειρίκοςΑ. ΙωαννίδουΕ. Καραντζόλα, κ.ά.
Αλεξάνδρεια, 2001
394 σελ.
ISBN 960-221-206-3, ISBN-13 978-960-221-206-6, [Κυκλοφορεί]
Τιμή € 31,95

ΚΡΕΜ ΜΠΟΡΝΤΟΥΡΑ

Η συζήτηση γύρω από τις λιγότερο διαδεδομένες ή μειονοτικές γλώσσες στη χώρα μας άρχισε να διεξάγεται δειλά τα τελευταία χρόνια. Για λόγους ιστορικούς, ή καλύτερα ιστορικά εξηγήσιμους, η κυρίαρχη ιδεολογία αντιμετωπίζει την ύπαρξη αυτών των γλωσσών με καχυποψία. Η ίδια προωθεί έτσι, με έναν παράδοξο τρόπο, την αυτοϋπονόμευσή της. Ευθυγραμμιζόμενη με αυτούς που θεωρεί εθνικούς της αντιπάλους (γειτονικούς εθνικισμούς και μειονοτικούς αλυτρωτισμούς), ταυτίζει την ύπαρξη γλωσσών με την ύπαρξη αντίστοιχων μειονοτήτων και ευνοεί άθελά της την εξωπραγματική θέση ότι στην Ελλάδα υπάρχει μειονοτική πανσπερμία.
Το γεγονός είναι, ότι πέραν της επίσημης και κυρίαρχης ελληνικής, στην Ελλάδα μιλιούνται και άλλες γλώσσες, εάν για κάποιους, όπως οι μουσουλμάνοι της Θράκης ή τμήμα των σλαβόφωνων Μακεδόνων, αποτελούν τμήμα μιας μειονοτικής ταυτότητας, για άλλους, όπως οι έλληνες Βλάχοι ή Αρβανίτες και το μεγαλύτερο μέρος των σλαβοφώνων στη Μακεδονία, συνιστούν μια ιδιαίτερη πρόσβαση στην ελληνική ταυτότητα.
Με δυο λόγια: άλλο η γλωσσική μειονότητα, άλλο η μειονοτική γλώσσα.

ΚΡΕΜ ΜΠΟΡΝΤΟΥΡΑ

NJICLU AMIRÂRUSH PI ARMÂNEASHTI TU ATENA
Njiclu Amirărush a Atena - 1    IMG_4562    DSC08972

On the regaining of the mother tongue…

During a discussion after the fabulous event on the Vlach version of The Little Prince, the actor Constantine Themelis confided us something, that led me, once again, to the considerations that have, for years, been plaguing and inspiring me:He talked to us about the sudden “awakening” of the Vlach language during a promenade in Spain, about the unexpected strong desire to recollect and speak again the language of his childhood years. A simple, brief, daily dialogue in Spanish between two girlfriends of his was enough to awake that sweet ache of nostalgia, which usually marks the beginning of the artistic creation and led him to a targeted regaining of his mother’s language, of the lullabies, of everyday discussions in the privacy and warmth of the first family. Of a language that was not allowed to be spoken “in the outside”. The way those times demanded (and if it depended on the outdated perceptions of certain persons, it would still be so nowadays), those dangerous and restrictive for any kind of “diversity” times. The awakening of a language, its regaining, is a fascinating story that has always to do with the subconscious, this part of ourselves that doesn’t easily accept prohibitions, restrictions, silences. So, suddenly, a friends’ grandmother from Thessaloniki, who was hiding for decades the “sinful secret” of her childhood’s beloved language, awakening from the coma into which she was shed by an unexpected stroke, started talking and understanding only the Slavic dialect of her west Macedonian village. Her subconscious, the pain of years of oppression had, because of the stroke, erased in her inside world the Greek language. So, since in her old years se had abolished the need for “social climbing”, since she did no more felt the shame caused by the contempt of her foolish fellow citizens, who used to see in her a “Slav villager”, her subconscious rebelled and imposed itself on the language. Her language was the “dopika”, or the “Macedonian”, for some the “Bulgarian”, and whoever did not understand her, should solve the problem by himself. Something similar happened to my own grandmother from Euboea, who we never had heard to speak in her own language of her childhood years. And yet, one day, alone with her small great-granddaughter, sitting next to the kitchen’s table, sure that none was nearby to listen (I was standing, positively shocked, at the door and did not dare to tell her that I was there) she began to sing, rhythmically beating her palms, an arvanite children’s song, escorting the three years old little girl in a first, tentative arvanite dance. My grandmother, Alexandra, spontaneously, the moment of the great emotion and excitement, had revoked the faded words, the tongue that would never be accepted in Athens of the commercial circles, where she hung out with my Peloponnisian grandfather. So it was and so it is: The language which stigmatized the speaker as a “poor devil”, “a villager”, “a stranger”, locked firmly at the back part of the heart, hidden in chests, chests for treasures hidden and sometimes forgotten. And it was enough a small earthquake, a sudden turn of life, an emotional outburst to open the treasure’s chest and gush from inside all the beauty and the tenderness of childhood. I don’t know if, from the place she is now, she gets angry with me or if, in the between, will be free to spin whenever she wants in the beautiful hamlet over the wild waters of Cavo d’ Oro and to sing, lighter than even, lighter even than the wild winds of her unclimbed mountains, in the language that she first-spoke. Proud. And free. At Last. At-last. The same way I understood also Constantine Themelis during the moment he was reciting the first chapter of The Little Prince in Vlach, and fascinating us with the wonderful melody of this unique language: Free, but, and before all, proud. Enthusiastic. And rightly so – the Vlach, a melodic Latin language, that is spoken and will be spoken, that is sung and will be sung by a lot of people in Greece, sounds very beautiful. Really beautiful. And it is a great offer by people like Constantine, but, also, like Thodoris the Kahl and “the Maraki” (“the little Maria”), his beloved Vlach wife, who decided and led us in this experience. After years of dealing with similar issues, after a bitter researching and academic experience in the strange country called Greece, which increasingly, now with the crisis, wraps with autistic way in its boring lie of “one nation, one language, one civilization”, I can reply to those who warn that behind initiatives such as this are hidden “anti-national conspiracies” (something that done already AND for the event which we speak), with the fox’s words in The Little Prince: “It’s quite simple: One sees clearly only with the heart. Anything essential is invisible to the eyes.”

Alexandra Ioannidou
Associate Professor of the Slav Studies at the University of Athens
Translated from Greek in English by Constantine Themelis

Γιά τήν ἐπανάκτηση τῆς μητρικῆς γλῶσσας

Στην συζήτηση μετά την υπέροχη εκδήλωση για τη βλάχικη έκδοση του «Μικρού πρίγκιπα», ο ηθοποιός Κωνσταντίνος Θεμελής μας εκμυστηρεύτηκε κάτι που με οδήγησε για άλλη μια φορά στους συλλογισμούς που χρόνια τώρα με ταλανίζουν και με εμπνέουν: Μας μίλησε για το ξαφνικό «ξύπνημα» της βλάχικης γλώσσας μέσα του, για την απρόοπτη δυνατή επιθυμία να ξαναθυμηθεί και να μιλήσει τη γλώσσα των παιδικών του χρόνων κατά τη διάρκεια ενός περιπάτου στην Ισπανία. Ένας απλός, σύντομος, καθημερινός διάλογος στα ισπανικά ανάμεσα σε δυο φίλες του έφτασε για να του προκαλέσει τον γλυκό πόνο της νοσταλγίας, που συνήθως συνιστά την απαρχή της καλλιτεχνικής δημιουργίας, και τον οδήγησε στην στοχευμένη επανά-κτηση της γλώσσας της μητέρας του, των νανουρισμάτων, των καθημερινών συζητήσεων στην ιδιωτικότητα και στη ζεστασιά της πρώτης οικογένειας. Μιας γλώσσας που «έξω» από το σπίτι δεν έπρεπε να μιλιέται. Έτσι το θέλαν οι καιροί (και αν εξαρτιόταν από τις αναχρονιστικές αντιλήψεις συγκεκριμένων ανθρώπων έτσι θα ήταν και σήμερα), οι επικίνδυνοι και περιοριστικοί για κάθε είδους «διαφορετικότητα» καιροί. Το ξύπνημα μιας γλώσσας, η επανάκτησή της, είναι μια συναρπαστική ιστορία που έχει πάντα να κάνει με το υποσυνείδητο, το κομμάτι αυτό του εαυτού μας που δεν αποδέχεται εύκολα απαγορεύσεις, περιορισμούς, αποσιωπήσεις. Έτσι, άξαφνα, μια Θεσσαλονικιά γιαγιά φίλων που χρόνια έκρυβε μέσα της το «αμαρτωλό μυστικό» της αγαπημένης γλώσσας των παιδικών της χρόνων, ξυπνώντας από το κώμα που την είχε ρίξει ένα απρόοπτο εγκεφαλικό επεισόδιο, μιλούσε και καταλάβαινε μόνο τη σλάβικη ντοπιολαλιά του δυτικομακεδονικού χωριού της. Το υποσυνείδητό της, ο πόνος της καταπίεσης χρόνων, είχαν με αφορμή το εγκεφαλικό επεισόδιο, σβήσει από μέσα της τα ελληνικά. Έτσι, έχοντας εγκαταλείψει στα γεράματα πια την ανάγκη της «κοινωνικής αναρρίχησης», την ντροπή που της προκαλούσε η περιφρόνηση των ανόητων συμπολιτών της, γι’ αυτήν, την «Σλάβα χωριάτισσα», το υποσυνείδητό της επαναστάτησε και επιβλήθηκε. Γλώσσα της ήταν τα «ντόπικα», τα «μακεδόνικα», για κάποιους τα «βουλγάρικα», και όποιος δεν την καταλάβαινε, ας έλυνε το πρόβλημά του μόνος του. Κάτι παρόμοιο συνέβη και με την δική μου τη γιαγιά από την Εύβοια, που ποτέ δεν την είχαμε ακούσει να μιλά στη δική της γλώσσα των παιδικών χρόνων. Κι όμως μια μέρα, μόνη με τη μικρή δισέγγονή της, καθισμένη δίπλα στο τραπέζι της κουζίνας, σίγουρη πως δεν την άκουγε κανένας (εγώ είχα πετρώσει στην πόρτα και δεν τολμούσα να της πω πως ήμουν εκεί), άρχισε να τραγουδά χτυπώντας ρυθμικά τις παλάμες ένα αρβανίτικο παιδικό τραγουδάκι, συνοδεύοντας την τρίχρονη μικρούλα σε έναν πρώτο, διστακτικό αρβανίτικο χορό. Η γιαγιά μου, η Αλεξάνδρα, αυθόρμητα, τη στιγμή της μεγάλης συγκίνησης και του ενθουσιασμού είχε ανακαλέσει τα σβησμένα λόγια, τη γλώσσα που ποτέ στην Αθήνα των εμπορικών κύκλων όπου σύχναζε με τον Πελοποννήσιο παππού δεν θα γινόταν αποδεκτή. Έτσι ήταν και έτσι είναι: Η γλώσσα που στιγμάτιζε τον ομιλητή της ως «φτωχό», «χωριάτη», «ξένο», κλειδωνόταν γερά στο πίσω μέρος της καρδιάς, σε κρυφά σεντούκια, σεντούκια για θησαυρούς θαμμένους και ενίοτε ξεχασμένους. Και έφτανε μια μικρή σεισμική δόνηση, μια ξαφνική στροφή του βίου, ένα συναισθηματικό ξέσπασμα για να ανοίξει το σεντούκι και να ξεχυθεί από μέσα όλη η ομορφιά και η τρυφερότητα των παιδικών χρόνων. Δεν ξέρω αν από κει που βρίσκεται θα θυμώνει μαζί  μου ή αν στο μεταξύ θα είναι ελεύθερη να γυρνά όποτε θέλει στο πανέμορφο χωριουδάκι πάνω από την άγρια θάλασσα του Κάβο ντ’ Όρο και να τραγουδά, πιο ανάλαφρη πια και από τους άγριους ανέμους των απάτητων βουνών της, στη γλώσσα που πρωτομίλησε. Περήφανη. Και ελεύθερη. Επιτέλους. Επί – τέλους.

Έτσι κατάλαβα και τον Κωνσταντίνο Θεμελή την ώρα που απάγγελνε το πρώτο κεφάλαιο του «Μικρού Πρίγκιπα» στα βλάχικα, συνεπαίρνοντάς μας με την υπέροχη μελωδία αυτής της ξεχωριστής γλώσσας: Ελεύθερο, αλλά και προπάντων περήφανο. Ενθουσιώδη. Και με το δίκιο του – τα βλάχικα, μια μελωδική λατινογενής γλώσσα που μιλιούνται και θα μιλιούνται, τραγουδιούνται και θα τραγουδιούνται από πολύ κόσμο στην Ελλάδα, ακούγονται πολύ όμορφα. Πραγματικά όμορφα. Και είναι μεγάλη η προσφορά ανθρώπων σαν τον Κωνσταντίνο, αλλά και σαν τον Θοδωρή τον Καλ και «το Μαράκι» του, την αγαπημένη του βλάχα γυναίκα που αποφάσισαν και μας παρέσυραν σε αυτή την εμπειρία.

Μετά από χρόνια ενασχόλησης με παρόμοια θέματα, μετά από μια πικρή ερευνητική και ακαδημαϊκή πείρα στην παράξενη αυτή χώρα που λέγεται Ελλάδα που όλο και περισσότερο, τώρα με την κρίση, αναδιπλώνεται με τρόπο αυτιστικό στο πληκτικό ψέμα του «ένα έθνος, μια γλώσσα, ένας πολιτισμός», μπορώ να απαντήσω σε όποιους πίσω από πρωτοβουλίες σαν κι αυτήν προειδοποιούν περί «αντεθνικών συνωμοσιών» (κάτι που έγινε ήδη ΚΑΙ για την εκδήλωση για την οποία μιλάμε), με τα λόγια της αλεπούς στον «Μικρό Πρίγκιπα»: «Είναι πολύ απλό: δεν βλέπει κανείς πολύ καλά παρά μονάχα με την καρδιά. Ό,τι είναι σημαντικό, δεν το βλέπουν τα μάτια.»

                                                                                                                    Αλεξάνδρα Ιωαννίδου
Αναπληρώτρια καθηγήτρια των Σλαβικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

ΚΡΕΜ ΜΠΟΡΝΤΟΥΡΑ

DIȘEPTARI – 1
CÂNTIȚI PI LIMBA A MEA DI MUMA

Poezia: Toma Enache
Kira Iorgoveanu-Manțu
Sirma Guci
Mihali Prefti
Yioryi Vrana

MuzicaManos Avarakis
Cu muzicanț Armân’i di tuti hoarili di Balcan’i
Cântu: Florentina Costea, Konstantin al’ Themeli

ΜΑΝΟΥ ΑΒΑΡΑΚΗ, ΜΟΥΣΙΚΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ

PARADOXURI, 1    PARADOXURI, 2

CILIMEANLU, 1        CILIMEANLU, 2
CATACOMBI, 1    CATACOMBI, 2
TUTI CU ARADĂ, 1    TUTI CU ARADĂ, 2
BANĂ, 1    BANĂ, 2

ΜΑΝΟΥ ΑΒΑΡΑΚΗ, ΜΟΥΣΙΚΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ, 2    ΜΑΝΟΥ ΑΒΑΡΑΚΗ, ΜΟΥΣΙΚΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ, 2α    ΜΑΝΟΥ ΑΒΑΡΑΚΗ, ΜΟΥΣΙΚΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ, 2γ
ΚΡΕΜ ΜΠΟΡΝΤΟΥΡΑ

 

 

Advertisements

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google+. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...