* ΠΕΡΙ ΒΙΑΣ – 2: ΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΒΙΑΣ

ΚΡΕΜ ΜΠΟΡΝΤΟΥΡΑ

Στήν ἐποχή μας, σχεδόν κανένας –ἀκόμα καί ἂν τό ἐπιδειώξει σκόπιμα–, δέν μπορεῖ νά περάσει τή ζωή του χωρίς νά ἒχει ἂμεση ἐμπειρία τῆς βίας

Ὃλοι μιλᾶνε γι’ αὐτήν, ἀλλά κανένας δέν σκέφτεται γι’ αὐτήν.”

(… ) “Οἱ ἐπικρατοῦσες φιλελεύθερες ἰδέες δέν μᾶς διευκολύνουν καθόλου νά ἐννοήσουμε τή βία ὡς ἱστορικό καί κοινωνικό φαινόμενο, διότι στηρίζονται στήν παραδοχή μιᾶς ἐντελῶς ἀντιρρεαλιστικῆς διχοτομίας μεταξύ “βίας” ἢ “φυσικῆς δύναμης”(πού εἶναι κακό καί δεῖγμα καθυστέρησης) καί “μή-βίας” ἢ “ἠθικῆς δύναμης” (πού εἶναι καλό καί τέκνο τῆς προόδου). Φυσικά, κανείς δέν ἒχει πρόβλημα μ’ αὐτήν, ὃπως καί μέ ἂλλες παιδαγωγικοῦ χαρακτήρα ὑπεραπλουστεύσεις, στόν βαθμό πού ἀποθαρρύνει τούς ἀνθρώπους νά χτυποῦν ὁ ἓνας τόν ἂλλο στό κεφάλι, κάτι πού κανείς ὑγιής καί πολιτισμένος ἂνθρωπος δέν ἐγκρίνει. Ὡστόσο, ὃπως συμβαίνει καί μέ ἀλλα προϊόντα τῆς φιλελεύθερης ἠθικῆς, φτάνουμε στό σημεῖο ὃπου ἡ ἐνθάρρυνση τοῦ καλοῦ δέν συμβιβάζεται μέ τήν κατανόηση τῆς πραγματικότητας, δηλαδή μέ τήν ἐξασφάλιση τῶν προϋποθέσεων γιά τήν ἐνθάρρυνση τοῦ καλοῦ.
Κι αὐτό γιατί γιά νά συλλάβουμε τή βία ὡς κοινωνικό φαινόμενο, πρέπει νά ἒχουμε ὑπ’ ὂψει μας ὃτι ἡ βία ὑπάρχει μόνο στόν πληθυντικό· ὃτι ὑπάρχουν, δηλαδή, πράξεις μέ διαφορετικούς βαθμούς βίας, πού σημαίνουν καί διαφορετικές ποιότητες βίας. Ὃλα τά ἀγροτικά κινήματα εἶναι καί ἐκδηλώσεις καθαρῆς φυσικῆς βίας· μερικά, ὃμως, εἶναι ἀσυνήθιστα φειδωλά στό χύσιμο αἲματος, ἐνῶ ἂλλα έξελίσσονται σέ πραγματικές σφαγές, ἐπειδή ὁ χαρακτήρας καί οἱ στόχοι διαφέρουν. Οἱ Ἂγγλοι δουλευτές τῶν ἀγροκτημάτων στίς ἀρχές τοῦ δεκάτου ἑνάτου αἰώνα θεωροῦσαν τή βία ἐναντίον τῆς ἰδιοκτησίας νόμιμη, τή μετρημένη βία ἐναντίον προσώπων δικαιολογημένη κάτω ἀπό ὁρισμένες συνθῆκες, ἀλλά ἀπεφευγαν συστηματικά τίς δολοφονίες· οἱ ἲδιοι ἂνθρωποι, ὃμως, σέ διαφορετικές συνθῆκες (ὃπως σέ συμπλοκές μεταξύ λαθροθήρων καί θηροφυλάκων) δέν δίσταζαν νά παλέψουν μέχρι θανάτου. Δέν ἒχει καμμία ἀξία –παρά μόνο ὡς νομική δικαιολόγηση τῆς καταστολῆς ἢ ὡς ἐπιχείρημα ὑπέρ τοῦ “νά μήν ἐνδίδουμε ποτέ στή βία”–, νά ἀντιμετωπίζουμε ὃλες τίς βίαιες πρακτικές διαφορετικῶν εἰδῶν καί βαθμῶν ὡς, οὐσιαστικά, τό ἲδιο πράγμα.” (…)

(… ) “Ἐκεῖνο πού προκαλεῖ τρόμο στίς ἀμερικανικές μεγαλουπόλεις εἶναι ὁ συνδυασμός τῆς ἀναβίωσης μιᾶς παλιᾶς καί τῆς ἀνάδυσης μιᾶς καινούργιας βίας μέσα σέ καταστάσεις κοινωνικῆς ἒντασης καί διάλυσης. Καί αὐτές ἀκριβῶς εἶναι οἱ καταστάσεις τίς ὁποῖες ἡ συμβατική σοφία τῶν φιλελευθέρων ἰδεῶν εἶναι ἐντελῶς ἀνίκανη νά ἀντιμετωπίσει – ἀκόμα καί νά ἐννοήσει. Ἐξ οὖ καί ἡ τάση νά ὀλισθαίνει κάι πάλι σέ μιάν ἐνστικτώδη συντηρητική ἀντίδραση, ἡ ὁποία εἶναι ἡ ἂλλη σχεδόν ὂψη τῆς ἀταξίας πού προσπαθεῖ νά ἐλέγξει.  Γιά νά πάρουμε τό πιό ἁπλό παράδειγμα: Ἡ φιλελεύθερη ἀνεκτικότητα καί ἐλευθερία ἒκφρασης βοηθάει στόν κορεσμό τῆς ἀτμόσφαιρας μέ εἰκόνες αἳματος καί βασανισμοῦ, εἰκόνες ἀσύμβατες μέ τίς φιλελεύθερης ἰδέες μιᾶς κοινωνίας πού βασίζεται στή συναίνεση καί τήν ἠθική δύναμη.” (…)

(…) “Ὁ Φιλελευθερισμός δέν κάνει διακρίσεις μεταξύ τῆς διδασκαλίας τῶν πιό ἢπιων μορφῶν τοῦ τζοῦντο καί τῶν, δυνητικά,, δολοφονικῶν μορφῶν τοῦ καράτε, ἐνῶ στήν ἰαπωνική παράδοση ὑπάρχει πλήρης συνείδηση ὃτι τέτοιες πολεμικές τέχνες πρέπει νά τίς μαθαίνουν μόνον ὃσοι διαθέτουν ἐπαρκή κρίση καί ἠθική ἀγωγή, γιά νά μποροῦν νά χρησιμοποιήσουν ὑπεύθυνα τή δύναμη νά σκοτώνουν.” (…)

(…) “τό τρομακτικό μέ ὃλους αὐτούς πού φαντασιώνονται μέ ναζιστικές μπότες καί άναφύονται σήμερα σέ διάφορους ὑπο-κόσμους καί ὑπο-κουλτοῦρες τῆς Δύσης, δέν εἶναι, ἁπλῶς ὃτι γυρίζουν πίσω στόν Χίμλερ καί τόν Ἂϊχμαν, στούς γραφειοκράτες ἑνός μηχανισμοῦ, οἱ σκοποί τοῦ ὁποίου συνέβαινε νά εἶναι παρανοϊκοί· εἶναι ὃτι γιά τό ἀποπροσανατολισμένο περιθώριο, γιά τόν ἀδύναμο καί ἀβοήθητο φτωχό, ἡ βία καί ἡ σκληρότητα –μερικές φορές μέ τήν πιό  ἀναποτελεσματική κοινωνικά καί προσωποποιημένη σεξουαλική μορφή της–, εἶναι ἀναπληρώσεις ἀτομικῆς εὐτυχίας καί κοινωνικῆς δύναμης.” (…)

(…) “Ὁδηγούμαστε, καθώς φαίνεται, καί πάλι πρός μιάν ἐποχή βίας στό ἐσωτερικό τῶν κοινωνιῶν, ἡ ὁποία δέν πρέπει νά συγχέεται μέ τήν αὐξανόμενη καταστροφικότητα τῶν συγκρούσεων μεταξύ κοινωνιῶν. Πρέπει, ἑπομένως, νά κατανοήσουμε καλύτερα τίς κοινωνικές χρήσεις τῆς βίας, νά μάθουμε πάλι νά κάνουμε διακρίσεις ἀνάμεσα σέ διάφορες μορφές βίαιης δραστηριότητας καί, πάνω ἀπ΄ὃλα, νά δημιουργήσουμε ἢ νά ξαναφτιάξουμε συστηματικούς κανόνες γιά τή χρήση τῆς βίας. Πρᾶγμα πάρα πολύ δύσκολο γιά ἀνθρώπους πού ἀνατράφηκαν μέσα σέ μιά φιλελεύθερη κουλτούρα, μέ τήν πεποίθηση ὃτι κάθε εἲδους βία εἶναι χειρότερη ἀπό τή μή-βία, κι ὃλα τ’ ἂλλα εἶναι ἲδια – πού δέν εἶναι.”

Ἀποσπάσματα ἀπό τό κείμενο Οἱ κανόνες τῆς βίας τοῦ ἱστορικοῦ Eric Hobsbawm, τό ὁποῖο δημοσιεύτηκε στό περιοδικό New Society, τό 1969. Περιλαμβάνεται στή συλλογή Ξεχωριστοί ἂνθρωποι – Ἀντίσταση, Ἐξέγερση καί Jazz, μτφρ. Παρασκευά Ματαλά, ἐκδόσεις “Θεμέλιο”, Ἀθήνα, 2001. Οἱ πλαγιογραμμίσεις καί οἱ ἐντάσεις τῶν γραμμάτων εἶναι δικές μου. Κλικαρίστε ἐπάνω σέ κάθε φωτογραφία γιά βαθμιαία μεγέθυνση, ὣστε νά τό διαβάσετε ὁλόκληρο.

Οι κανόνες της Βίας, 1    Οι κανόνες της Βίας, 2    Οι κανόνες της Βίας, 3

Οι κανόνες της Βίας, 4    Οι κανόνες της Βίας, 5    Οι κανόνες της Βίας, 6

Οι κανόνες της Βίας, 7
ΚΡΕΜ ΜΠΟΡΝΤΟΥΡΑ

Advertisements

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google+. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...